”Бүс ба зам өчигдөр, өнөөдөр, маргааш” баримтат кино нээлтээ хийлээ. “Найрамдал 70” хүндэтгэлийн тоглолт боллоо. “Монголын мэдээ” 90 нас хүрлээ. Хятад анагаах ухааны соёлыг НҮБ-ын олон улсын ордонд дэлгэв. Шинэ оюутнуудын улсдаа өргөсөн бэлэг ийм байна. Да Шин нисэх онгоцны буудал хүрэх галт тэрэг нэвтэрлээ. БНХАУ байгуулагдсан өдөр цэргийн парад зохион байгуулна. Да Шин олон улсын нисэх онгоцны буудал ашиглалтад оров. Монгол Улс, БНХАУ-ын харилцаа хамгийн сайн үе шатандаа байна. Ш.Эгшиг: Амьд хэлэнд түүхэн хэлний материал ихээр хадгалагдаж байдаг. Баярын жагсаалд15 мянган цэрэг оролцоно. Хөдөө тосгон, хөдөө аж ахуйн салбарт ажиллаж буй ажилчдад мэндчилгээ дэвшүүллээ. Хоёр улсын ирээдүйн зам дардан байна. Хятад-АСЕАН-ы үзэсгэлэн болж байна. Ши Жиньпиний БНИУ-д хийх төрийн айлчлал эхэллээ. Хятад, Америкийн эдийн засаг, худалдааны уулзалт зохионо. Хайнань Хайвэн гүүр албан ёсоор ашиглалтад орлоо. Ши Жиньпин Европын гурван улсад төрийн айлчлал хийнэ. Ши Жиньпин дарга захидлын хариу илгээв. Биет бус соёлын өвийн хөгжлийг дэмжиж байна.

Дачингийн уламжлалыг дайчилъя

Дачингийн уламжлалыг дайчилъя

         Суннэнь тал газрын 3-р худгаас 1959 оны 09-р сарын 26-ны өдөр хар тос боргилон гарч, бүх талбай баярын дуугаар бялхав. Дачин газрын тосны уурхайг Хятад улсын хайгуулын явцад илрүүлснээр газрын тосны өргөн цар хүрээтэй ажил тийнхүү эхэлсэн юм.

- Хятадын газрын тосны хоцрогдлын яриаг ардаа орхих хэрэгтэй.

- Би амь насныхаа 20 жилийг үрэгдүүлсэн ч газрын тосны том уурхайд ялалт гаргана.

  Энэ бол 40 мянга гаруй хүнээс бүрдсэн газрын тосны ажилчдын хамтын зорилго, “Улсаа хайрлах, ажил эхлүүлэх, бодит байдлыг хайх, өөрийгөө зориулах” гол зорилго бүхий Дачингийн үзэл юм.

   2019 оны 09-р сарын 26-ны өдөр Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Ши Жиньпин Дачин газрын тосны уурхайг нээсний 60 жилийн ойд баяр хүргэн захидал илгээж, Дачин газрын тосны уурхайн оруулсан хувь нэмрийг агуу эх орны түүхэн дурсгалт хөшөөн дээр сийлэв. Дачин ба ажилчдын хатуу үзэл баримтлал нь Хятадын үндэстний агуу их үзэл санааны нэг чухал хэсэг болсныг чухалчлан, түүхэн шинэ гараанд Дачин газрын тосны уурхайн бүх боловсон хүчин, ажилчид анхны хүсэл тэмүүлэл ба эрхэм зорилгоо мартахгүй байхыг найдаж, Дачин ба ажилчдын үзэл санааг сурталчлан, шинэчлэлийг үргэлжлүүлэх, өндөр чанартай хөгжлийг дэмжих, зуун жилийн газрын тосны уурхайг бүтээн байгуулах үүргийг гүйцэтгэхийн зэрэгцээ "Хоёр зуун жилийн" зорилгоо биелүүлэхийн төлөө, Хятадын үндэстний агуу их сэргэлтийн Хятадын мөрөөдлийг биелүүлэхэд шинэ хувь нэмэр оруулах хэрэгтэй гэж чухалчлав. 

             Улс орныхоо төлөө зовлонгоо хуваалцаж, шаргуу ажиллах хэрэгтэй

  Газрын тосыг "үйлдвэрлэлийн амин судас" гэж нэрлэдэг. Шинэ Хятад улс байгуулагдах эхний үед Хятад улсын нэг жилийн түүхий нефть олборлолт 120 мянган тонн байсан нь өнөөгийн газрын тосны томоохон уурхайн өдөр тутмын олборлолтод хүрэхгүй байв. "Газрын тосны ядуу орон" гэх нэрийдэлтэй мөртөө газрын тосны хэрэглээ үндсэндээ импортоос хамаарагдаж том хотуудын автобусууд газрын тосгүйн улмаас нүүрсэн хий шатааж байлаа.

  Сунжи 3-р худгаас аж үйлдвэрийн газрын тос боргилон гарснаар Хятад улсын газар бүхнээс чулуун тосны цэргүүд Суннэнь тал газар руу чиглэв. Ингээд энэхүү эзгүй газарт эх орны газрын тосны үйлдвэрийн дүр төрхийг үндсээр нь өөрчилсөн өргөн цар хүрээтэй ажил эхэлсэн байдаг.

  Мянга мянган хүмүүс эзгүй зэлүүд газарт нэг дор цугларч, үйлдвэрлэл, амьдралд маш их бэрхшээлтэй тулгарч байв. Орон сууц хүрэлцэхгүйгээс зарим нь үхрийн саравчинд хүртэл хоноглож жүчээнд амьдардаг байсан. Зарим нь зүгээр л брезент татаж, газар хэвтдэг. Хоол хүнс хомсдолтой байсан учир тэд хөлдсөн байцааны үндэс түүж иддэг байв. “Төмөр” ажилчин гэж нэрлэгдсэн Ван Жиньшиний хамт ажилладаг байсан ажилчин 82 настай Сүнь Баофань:

- Хуучин зэвсэгт нөхдийнхөө баатарлаг байдлыг хэзээ ч мартаж чадахгүй. Энэ хэцүү байдал, тэр бэрхшээлүүд бүгд яах вээ, гол нь улс орны газрын тосны хомсдол гэдэг хамгийн том бэрхшээл. Нөхцөл байвал бид дээшээ явах ёстой, хэрэв нөхцөл байхгүй бол нөхцөл бий болгож дээшлэх ёстой гэж байв.

 1960 онд Ван Жиньши ухамсраараа тушаал үүрэглэж 1205 хүнээс бүрдсэн өрөмдлөгийн багаа удирдан Ганьсугын Юймэнь хотоос Дачинд очиж, галт тэрэгнээс буумагц хоол хүнс, оршин суух байраа асуусангүй. Харин “Өрөмдлөгийн машин ирсэн үү, хаана байна, одоо хүртэл өрөмдлөгийн хамгийн гүн хэмжээ хэд вэ” гэх зэрэг асуултууд асууж байв.

 Өрөмдлөгийн тоног төхөөрөмжийг тээвэрлэж авчраад байна, кран байхгүйгээр яаж буулгах вэ гэж асуухад Ван Жиньши хүний хүчээр татаж буулгахыг санал болгосон юм. Тэр өөрөө тэргүүнд явж ажилчидтайгаа хамт 60 гаруй тонн өрөмдлөгийн тоног төхөөрөмжийг том олс, лангуу, төмрөөр өнхрүүлэх зэрэг аргаар нэг нэгээр нь буулгаж, гар, мөрөн дээр нь цусны цэврүү гарч байсан ч ажилласаар байв.

  Өрөмдлөг эхэлж ус дутсанаар шанага, угаалгын сав, хөнгөн цагаан дуулга, гал унтраах бүрхүүл нь бүгд усан тээврийн хэрэгсэл болжээ. Худгаас ус хатахаар нэг милийн зайтай цөөрөм рүү гүйж, мөс хагалж ус зөөвөрлөв. Ийм байдлаар Ван Жинши болон ажилчид 50 гаруй тонн ус тээвэрлэж, 5 хоног 4 цагийн хугацаа зарцуулж Дачингийн нефтийн анхны газрын тосны худгийг өрөмдөж дуусган шинэ амжилт үүдэв. 1963 он болоход манай улсын газрын тосны бүтээгдэхүүн үндсэндээ өөрийгөө хангадаг болов.

 60 гаруй жилийн турш газрын тосны анхны худгаас эхлээд 70 мянга гаруй газрын тосны худаг хүртэл, анхны түүхий нефтийг гадаадад тээвэрлэж байснаас 2,43 тэрбум тонн газрын тос үйлдвэрлэх хүртэл, өрөмдлөгийн анхны баг анх удаа улсын хаалганаас гарснаас эхлээд 54 улс орон, бүс нутагт явсан хүртэл Дачингийн үзэл санааны нөлөөгөөр Дачин Ойлфилд нь улсын эрчим хүчний аюулгүй байдлыг үр дүнтэй хангаж, улсын эдийн засгийн хөгжлийг дэмжсээр ирсэн юм.

          Шинжлэх ухаанчаар бодитойг хайж, шинийг санаачлах хэрэгтэй

  Газрын тос хайж олборлоход биеийн хүчин чадалд найдахаас бусад шинжлэх ухааны хандлага, прагматик сэтгэлгээг ч илүү шаарддаг. Энэ бол Дачингийн үзэл санааны бас нэгэн гэрэлтэх цэг.

  1960-аад онд хайгуул, бүтээн байгуулалтын явцад Дачингийн хүмүүс газар доорх нөхцөл байдлыг тодорхойлохын тулд худаг бүрт 20 бичиг баримт, 72 мэдээлэл авч тэр цагийн компьютерийн тоног төхөөрөмж байхгүй байдалд геологичид үнэн зөв мэдээлэл авахын тулд газрын тосны 48 давхарга, газрын доорх 698 газрын тосны элсний биетэд нэг сая гаруй дүн шинжилгээний харьцуулалт хийж байв.

  1960-аад онд төмөр бетон дам нурууны цөөн хэдэн хэсэг нь тогтоосон чанарын стандартаас 5 мм өргөн байсан тул Дачин ойлфилд газар дээр нь хэдэн зуун хүн оролцсон уулзалт зохион байгуулж бүх ажлын хариуцлагатнаас удирдлагаа төлөөлөн бурууг шүүмжилж:

- Зөвхөн 5 мм-ийн бетоныг арилгах биш, бас ажилдаа хуумгай байж, алба хашиж аргацаах муухай суртлыг хаях хэрэгтэй гэж хэлсэн байдаг.

  60 гаруй жилийн турш шударга байх, үнэнийг хэлэн шударгаар ажиллах, өөрийгөө хатуу шаардан нарийн зохион байгуулалттай, нухацтай хандлагатай нарийн уламжлалыг чанд сахихыг газрын тосны хүмүүс үеийн үедээ дамжуулан хэрэгжүүлсээр ирсэн.

  Газрын тосны уурхайг хөгжүүлснээр өндөр тогтвортой үйлдвэрлэлийг хэрхэн хангах нь бас нэг бэрхшээл болдог. 1980-аад оны эхээр Дачин газрын тосны уурхай нь 10 жилийн тогтвортой үйлдвэрлэл хийсний дараа аажмаар ус их агуулагдах болсноор газрын тос нь багасав. "Төмөр" ажилчны хоёр дахь үеийн Ван Чиминь 0.5 метрийн зузаантай гадаргуугийн гаднах усан санд анхаарлаа хандуулж, багийнхаа хамт 1500 гаруй худагт геологийн анатомийн шинжилгээ хийж долоон жилийн турш ахин дахин судалснаар "Нимгэн давхарга"-ын технологийн багцыг амжилттай судлан гаргав. Энэхүү технологи Дачин газрын тосны уурхайд 700 сая гаруй тонн геологийн нөөц, 200 сая тонн олборлох нөөц нэмж өгөх боломж олгож өгсөн байна.

 1990-ээд онд газрын даралтаар тос гаргах ба ус шахах аргаар тос гаргах аргыг хэрэглэснээр 10 тонн шингэн олборлолтын нэг л тонн газрын тос байв. Газрын тосны олборлолтыг сайжруулах тухайн үеийн нь дэлхийн тэргүүлэх технологи  газрын тосыг химийн бодисоор "угаах" арга байв. Гэхдээ гол түүхий эд болох гадаргуугийн идэвхт бодисыг гадаадаас өндөр үнээр импортлох хэрэгтэй байв. Гол технологийг өөрийн гартаа байлгах хэрэгтэй гэж Газрын тосны хайгуул, судалгааны хүрээлэнгийн техникийн ерөнхий шинжээч Ү Шяолинь түүхий эд хайхаар улсын гадаад, дотоодын орон нутгаар аялав. 5600 гаруй удаа ахин давтан туршилт хийсний эцэст тэрээр багийнхаа хамт Хятад хүний өөрөө үйлдсэн гадаргын идэвх бодисыг судлан гаргасан байна.

  “Эрх хүндээ давах, урдах хүмүүсээс давах, өөрийгөө давах" гэсэн уриан доор технологийн хүчтэй шинэчлэл, техникийн дэмжлэгт тулгуурлан Дачингийн ойлфилд нь 27 жилийн турш 50 сая гаруй тоннын өндөр гарц, 12 жилийн турш 40 сая тонноос дээш тогтворжсон гаралтай бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж, дэлхийн ижил төстэй газрын тосны ордыг ашиглах түүхэн гайхамшгийг бий болгосон байна.

                     Цаг хугацаа, орон зайг хамруулж үүрд үргэлжлэх хэрэгтэй

 Үзэл санааны хүчин чадал хязгааргүй юм. Газрын тосны уурхай хэзээ нэгэн цагт хатах болно, гэхдээ Дачингийн үзэл хэзээ ч хатахгүй. Үнэт оюун санааны баялаг нь цаг хугацаа, орон зайг хамардаг, үүрд үргэлжлэх болно.

 Дотор гаднаас нь газрын тосыг тогтворжуулж, хийн хэмжээг нэмэгдүүлдэг. Улсын дотоодод мөс цасаар бүрхсэн Хайлараас халуун хуурайд хучигдсан Таклимакан цөл хүртэл, Хөхнуур Төвдийн өндөрлөг газраас нам дор наран шарлагын газрууд хүртэл газрын тосны төлөө тэмүүлж байгаа хүмүүс улмаас улам олон болж байгаа юм.

 PetroChina-гийн Чан Чин тосны уурхайн тос олборлосон хэмжээ 60 сая тонны шинэ оргилд хүрч, Баруун өмнөдийн газрын тосны уурхай 30 тэрбум шоо метрийн том хийн талбайг бүтээн байгуулжээ. CNOOC-ийн дотоодын усан дахь газрын тос, байгалийн хий хөгжүүлэх 11 шинэ төсөл бүгд ашиглалтад оров. 2020 онд газрын тос, байгалийн хийн хайгуулаас, манай улсын түүхий газрын тосны олборлолт 195 сая тонн болсон. Хоёр жил дараалан тогтворжиж түүхий эд гаргасан ба байгалийн хийн олборлолт 192.5 тэрбум шоо метрт хүрсэн. Дөрвөн жил дараалан олборлолтоо 10 гаруй тэрбум шоо метрээр нэмэгдүүлсэн зэрэг олборлолтын чиглэлээр тасралтгүй сайн мэдээ дуулгаж байв.

- Одоогийн байдлаар дэлхийн эдийн засаг, худалдааны нөхцөл байдалд тодорхойгүй зүйл олон байх бөгөөд газрын тос, байгалийн хийн нийлүүлэлтийг хангах нь ч маш хэцүү ажил болсон. Ийм байдалд бид Дачингийн үзэл санааг урагшлуулах нь практик ач холбогдлыг гүнзгий ойлгуулж, шинэ зүйлд хүрэхийн тулд шинэчлэл, инновацийг дэмжих хэрэгтэй юм гэж Дачингийн гүйцэтгэх захирал Жү Гүөвэнь хэлж байлаа.

 Дачин хот ба Дачин газрын тосны уурхай нь шинэ гарааны цэг дээр байж, Дачингийн үзэл санаа, “төмөр” ажилчдын үзэл бодол болон шаргуу бодитой ажиллах уламжлалыг бадруулах хэрэгтэй гэж Дачин хотын намын дарга Ли Шыфэн хэлэв.

 Ерөнхий нөхцөл байдлыг анхаарч, өөрийгөө зориулах хэрэгтэй. 2020 онд гэнэт гарсан Ковид-19-ийн цар тахлын дэгдэлтийн үед Sinopec группыг түшиж 12 өдрийн хугацаанд хайлсан хиймэл даавуу үйлдвэрлэх шугамыг бүтээв. 76 өдрийн хугацаанд дэлхийн хамгийн том хайлсан хиймэл даавуу үйлдвэрлэх үйлдвэрийг бүтээн байгуулж амны хаалт үйлдвэрлэж эхлэв. PetroChina компани амны хаалт үйлдвэрлэх 22 шугамыг маш хурдан ашиглалтад оруулж, төлөвлөгөөгөө давуулан биелүүлсэн. CNOOC нь амны хаалт үйлдвэрлэх 2 шугамыг ашиглалтад оруулж өдөрт 200,000 ширхэг амны хаалт үйлдвэрлэх болов. Энэ нь цар тахлаас урьдчилан сэргийлэх, хяналт тавихад туслахаас гадна ядуу иргэдэд дэм тус болох тал дээр улс орондоо хувь нэмрээ оруулж байгаа явдал юм.

 Шинэ аялалд Дачингийн үзэл санааг эрчимтэй сурталчлах нь "Хоёр зуун жилийн" зорилгоо биелүүлж, Хятадын үндэстний агуу их сэргэлтийн Хятадын мөрөөдлийг биелүүлэхэд шинэ хувь нэмэр оруулах болно.

Зохиогч: Ү ЧИЧЯН, ДИН ИТИН
Найруулагч:Д.МӨЧИР
Эх сурвалж:Солонго мэдээллийн төв
Мэдээ үзсэн:289
Зохиогчийн эрх хуулиар хамгаалагдсан. Мэдээлэл хуулбарлах хориотой