Тунляо хот нь Өвөр Монголын зүүн хэсэгт оршдог. 2024 онд тус хотын үр тарианы ургац хураалт 950 тоннд хүрч, үр тарианы үйлдвэрлэлд "хорин нэгэн жил дараалан элбэг ургац авсан байна. Энэ хот бол Өвөр Монголын жинхэнэ үр тарианы агуулах юм. Үүний зэрэгцээ, Тунляо хот нь нөөцөд тулгуурласан усны хомсдолтой бүс нутаг бөгөөд хөдөө аж ахуйн усны хэрэглээ нь голчлон гүний усны нөөцөд тулгуурладаг байна.
Үр тариа арвин ургац хураахтай зэрэгцээд хөдөө аж ахуйн усны хэрэглээ улам бүр нэмэгдсэн байна. 2024 онд Тунляо хот жилээс жилд 826 сая шоо метр хөдөө аж ахуйн усалгааны усыг хэмнэсэн байна.
Хэрхэн ус хэмнэж, үр тарианы үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлсэн вэ?
“Хаврын тариалалт ойртож байна. Тунлял хотын Хорчин Зүүн Гарын Хойд хошууны Ганзага суурнгийн Намжил багийн газар тариалангийн талбайг өндөр стандартын дагуу барьж байгуулах талбайд ажилчид экскаватор барьж, газрыг тэгшилж, кранууд худгийн байшингуудыг өргөж завгүй ажиллаж байлаа. Багийн намын нарийн бичгийн дарга Хосбаяр "Хаврын тариалалтаас өмнө бид 6400 мү өндөр стандартын тариалангийн талбайг барьж дуусгах болно." Тэр үед эдгээр элсэрхэг газрыг дөрвөлжин талбайтай, сүлжээтэй ой модтой, хоорондоо холбогдсон суваг, замтай, ган гачигт усалгаа хийх, үерийн үед ус зайлуулах, усжилтыг бууруулах боломжтой тариалангийн талбай болж хувирснаар ус хэмнэж, үр тарианы үйлдвэрлэл нэмэгдэнэ” гэв.
Өндөр стандартад нийцсэн тариалангийн талбайтай бол усалгааны дэвшилтэт технологийг ашиглах боломжтой болно.
"Нэг удаагийн" нь Тунляогийн тариачдын уламжлалт усалгааны арга юм. Ус, бордооны хэмжилтийг нарийн хийдэггүй нь ус үрж, өндөр ургац авахад хүндрэл учруулж байна. Өндөр стандартын газар тариалангийн талбайд тулгуурлан гүехэн булсан дуслын усалгаа нь "стандарт тохиргоо" болсон.
"Ус, хөрс, нарны гэрэл гэсэн гурван зүйл газар тариалангийн өсөлтийн гол хүчин болдог бөгөөд тэдгээрийн аль нь ч дутагдаж болохгүй" гэж Хорчин Зүүн Гарын Дунд хошууны Хуатугул суурний үр тариа тариалагч Лю Дапенг хэлэв. "Манай газар нутгийн ихэнх нь элсэрхэг, усны нөөц хомс. Гүехэн булсан дуслын усалгаа нь нарийн усалгаатай болох сайн арга юм."
Хорчин Зүүн Гарын Дунд хошууны газар тариалан, мал аж ахуйн товчооны орлогч дарга Жан Шяожүн танилцуулахдаа, гүехэн булсан дуслын усалгааны өндөр үр ашигтай ус хэмнэлттэй тариалалтын загвар нь ус, бордоог нэгтгэж, уламжлалт үерийн усалгаатай харьцуулахад 60 гаруй хувь, усалгааны устай харьцуулахад 20 гаруй хувийг хэмнэсэн байна.
Лю Дапэнгийн агуулахад энэ жил бараг 1333 га эрдэнэ шишийн дуслын усалгааны гурс овоолжээ. Боломжийн нягтаршилтай тариалалт, удирдамжтай тариалалт, нарийн усалгаа, ус, бордоо, үр тариаг шууд хураан авах замаар 0,06 га газраас 1000 кг эрдэнэ шиш авах боломжтой гэдгийг тэрээр танилцуулав. Өмнө нь энэ бол санаанд багтамгүй тоо байсан” хэмээн ярьж байлаа.
Хаврын тариалалт ойртох тусам Тунляо хотын бараг 13 мянга 333 га үр тарианы талбай "ус залгигч мангас"-аас "ус хэмнэгч мэргэжилтнүүд" болж чимээгүйхэн өөрчлөгдөж байна. 2025 он гэхэд Тунляо хот 3 сая гаруй метр өндөр стандартын тариалангийн талбай байгуулахаар чармайж, хотын өндөр үр ашигтай, ус хэмнэсэн өндөр стандартын тариалангийн талбайн хэмжээ 666 мянга гаруй гад хүрч, жил бүр Хятадын Шиху нуурын ус бүхий ийм 71 нуурын устай тэнцэх хэмжээний 1 тэрбум шоо метр гүний усны хэмнэлтэд хүрэх болно.
