Эртний Торгоны зам Хятад, Төв Азийн хоорондын солилцоог ахиулж,хүн төрөлхтний соёл иргэншлийн солилцооны түүхэнд олон сайхан түүх үлдээжээ. Одоо "Бүс ба зам"-ын хамтын бүтээн байгуулалт гүнзгийрснээр Хятад, Төв Азийн орнуудын ард түмний солилцоо,хамтын ажиллагаа нэн сайн үр дүнд хүрсэн ажээ. Оюутаны солилцоо,хамтын археологи,номыг харилцан орчуулахаас эхлээд кино хамтын бүтээл хүртэл олон мянган жил үргэлжилсэн Хятад, Төв Азийн орнуудын найрамдал нөхөрлөл ард түмний зүрх сэтгэлд илүү гүнзгий ул мөртэй болж байна.
Түүх, соёлын өвийг хадгалан хамгаалахад хамтран ажиллаж байна
Өнгөрсөн оны 09-р сард дарга Ши Жиньпин Узбекистанд төрийн айлчлал хийх үеэр Хятад улс Узбекистанд бэлэглэсэн үндэсний бэлгүүдийн нэг нь Хятад, Узбекистаны хамтран сэргээсэн эртний Хива хотын түүх, соёлын эд зүйлсийн жижиг загвар байсан юм.
- 2013 онд би Самарканд хотод айлчлах үеэр миний эхлүүлсэн эртний Хива хотын түүхэн дурсгалт газруудыг хадгалан хамгаалах, сэргээн босгох төсөл амжилттай хэрэгжиж дууссан нь эртний Хива хотыг бүр ч гайхшируулж байна гэж дарга Ши Жиньпин айлчлалын өмнөх орой Узбекистаны хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр нийтлэгдсэн гарын үсэг зурсан өгүүлэлд энэ төслийг онцгойлон дурджээ.
Төв Азид "Би уут дүүрэн алт мөнгөөр байгаа боловч Хива хотыг хараагүй бол бас ч харамсалтай байна" гэсэн үг байдаг. " Энэ нь Хивагийн өнгөрсөн үеийн сүр хүчийг харуулж байна.Гэвч сүүлийн үед засваргүйгээс болж эртний Хива хотын зарим барилга янз бүрийн хэмжээгээр эвдэрчээ. Хятад, Узбекистаны хамтын ажиллагааны дараа эртний Хива хот сэргэн шинэчлэгдсэн. Өнөөдөр энэ хот жуулчдаар дүүрэн болжээ. Эртний Кива хотын Ичин Кара хотын дотоод хотын музейн эрдэм шинжилгээний нарийн бичгийн дарга Камил Жан Хюдеберганов сэтгүүлчдэд хэлэхдээ, Хятад улс соёлын эд зүйлсийг сэргээгээд зогсохгүй хамгийн чухал нь соёлын олон дэвшилтэт эд зүйлсийг сэргээн засварлах, соёлыг хамгаалах ажилтнуудын сургалтын үзэл баримтлалыг авчирсан бөгөөд энэ нь Узбекистан, Хятадын хооронд соёлын солилцоо, харилцан суралцахыг үр дүнтэй дэмжсэн юм гэжээ. Киргизийн археологич, Торгоны замын археологийн хамтын ажиллагааны судалгааны төвийн эрдэм шинжилгээний хорооны гишүүн Бахит Амамбаева “Хятадын эрдэмтэд соёлын эд зүйлсийг сэргээн засварлах, хамгаалах, өв соёлын газруудыг удирдах арвин туршлагатай. Хятад улстай хамтран археологийн малтлагыг газар дээр нь сурталчилсан төдийгүй орон нутгийн залуу боловсон хүчнийг хөгжүүлэх ажлыг эрчимжүүлэхэд тус дөхөм үзүүлсэн байна" гэжээ.
2012 оноос хойш Хятад, Узбекийн археологичдын хамтарсан археологийн баг Минтийпей хотын эртний хотын нутагт 8 удаа археологийн малтлага хийж, археологийн чухал олдворуудыг илрүүлжээ. 2014 оны 06-р сард Хятад, Казахстан, Киргиз улс хамтран "Торгоны зам"-ыг хамт бүртгүүлэхээр санаачилсан. Чан Ань-Тэнгэр уулын коридорын замын сүлжээг ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн жагсаалтад бичиж, жагсаалтад бичигдсэн торгоны замын өвд бүртгэгдсэн хил алсалсан төсөл болсон зэрэг олон жишээнүүд байна. Өөрөөр хэлбэл сүүлийн 10 жилийн хугацаанд соёлын өвийг хамгаалахад Хятад, Төв Азийн орнуудын хамтын ажиллагаа маш сайн үр дүнд хүрсэн байна.
- Ахалтек морь нь Хятад Туркменистаны харилцааны урт удаан түүхийн гэрч болно гэж Бээжингийн өвлийн олимпын нээлтийн ёслолд оролцсон Туркменистаны Ерөнхийлөгч Бердымухамедов Хятадын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдэд өгсөн ярилцлагадаа хэлсэн байна.
2000 гаруй жилийн тэртээгээс Ахалтек морь эртний Торгоны замаар Хятадад орж ирсэн байжээ. Хятад, Туркменистаны хооронд дипломат харилцаа тогтоосноос хойш Туркменистаны тал Хятадын талд Ахалтек адууг үндэсний бэлэг болгон барьж байсан. Бердымухамедовын үзэж байгаагаар хүмүүнлэгийн салбарт хамтран ажиллах нь Туркменистан болон Хятадын найрамдал, харилцан ойлголцлыг ахиулсан чухал хэсэг болжээ. Хоёр орны ард түмэн бие биеийнхээ урлаг, соёлын нийтлэг сонирхлыг хуваалцдаг бөгөөд хоёр тал цаашид ч янз бүрийн салбарт өргөн хүрээний харилцаа холбоо тогтоох таатай нөхцөлийг бүрдүүлэх болно гэсэн байна.
"Бүс ба зам"-ыг хамтдаа бүтээн байгуулж,хамтын ажиллагааны шинэ орон зайг өргөтгөнө
- Мөн ард түмний солилцоо, хамтын ажиллагаа нь “Бүс ба зам”санаачилгын чухал хэсэг юм. “Бүс ба зам”-ыг жинхэнэ ёсоор байгуулахын тулд бид зам дагуух улс орнуудын ард түмний дунд харилцан хүндэтгэж, харилцан ойлголцож, харилцан дэмжилцэх хүмүүнлэгийн хэв маягийг бүрдүүлэх ёстой гэж дарга Ши Жиньпин хэлж өнгөрсөн байжээ.Төв Ази бол "Бүс ба Зам"-ын анхны санаачилгын газар болно. “Бүс ба зам” санаачилгын хүрээнд эрчим хүч, дэд бүтэц, хөдөө аж ахуй, усны нөөц, эрчим хүчний салбарт Хятад, Төв Азийн орнуудын хамтын ажиллагаа эрчимжиж л байна. Энэ нь бүх улс орны ард түмэнд бодит ашиг тусыг авчирч, хоёр талын хүмүүс хоорондын солилцоо, хамтын ажиллагааны шинэ орон зайг нээж өгсөн юм.
04-р сарын 26-нд Хятадын эрчим хүчний барилгын группийн туслалцаатай Тажикистаны 3-р сургуулийн нээлтийн ёслол Хатлон мужийн Дангара хотод боллоо. Тажикстан улсын Ерөнхийлөгч Рахмон Дотоод хэргийн сайд, Боловсролын сайдтай уг арга хэмжээнд оролцжээ. Рахмон сургуулийн барилгын чанарт маш их сэтгэл хангалуун байсан бөгөөд Хятадын аж ахуйн нэгжүүд Тажикстаны олон нийтийн халамжийн салбарт оруулсан хувь нэмрийг өндрөөр үнэлсэн байна.
Өнгөрсөн оны эцэст Төв Азийн анхны Лүбаны сургалт Тажикстаны нийслэл Душанбед үйл ажиллагаагаа явуулж эхэлсэн.Тажикстаны Үндэсний Шинжлэх Ухааны Академийн Евразийн институтийн ерөнхий судлаач Абдугани Мамадазимов хэлэхдээ:
- Тажикстаны ард түмэн Лүбань сургалтын нээлтийн үйл ажиллагааг баяртайгаар хүлээн авч байна. Тажикстаны залуучууд энд мэргэжил, арга зүйн сургалтад хамрагдсан байх бөгөөд хөгжлийн илүү өргөн орон зайг нээж чадна гэдэгт итгэж байна гэжээ.
Казахстан, Узбекистан улсад ч Лүбаны сургалтын газар ч хурдацтай хөгжиж байна. Мэргэжлийн боловсролыг төлөвшүүлэхээс эхлээд орон нутгийн багш бэлтгэх, орон нутгийн нийгмийн хөгжилд шаардлагатай авьяас чадварыг хөгжүүлэх зэрэг ажлыг хийж буй Лүбаны сургалт нь нийтлэг хөгжлийн техникийн станц болж, Хятад, Төв Азийн орнуудын хүмүүс хоорондын солилцоо харилцааны гүүр болж байна.
Сүүлийн жилүүдэд Төв Азийн олон орны залуус Хятадад сурах буюу бизнес эрхлэхээр явдаг болсон.Одоогийн байдлаар Казахстанд таван Күнзийн институт байдаг бөгөөд жил бүр 3000 гаруй хүн хятад хэлний сургалтад хамрагдаж байна.Казахстаны Евразийн их сургуулийн Хэл утга зохиолын хүрээлэнгийн хэлтсийн дарга Сяолипан Жаркенбекова “ Казахстаны ажлын зах зээлд хятад хэлтэй боловсон хүчний эрэлт хэрэгцээ нэмэгдэж байна. Хятад хэл сурах ард түмний урам зориг нэмэгдэж байна”гэжээ.
Олон янзын интерактив хүмүүсийн хоорондын солилцоог ахиулж байна
Казахстаны хамгийн том хот Алматыд Хятадын хөгжмийн зохиолч Шянь Шинхайний нэрээр нэрийдсэн Шянь Шинхай гудамж гэж байдаг. Энэ зээлээс холгүй зайд Казахстаны хөгжимчин Бахджан Байкадамовын нэрээр нэрлэгдсэн гудамж байдаг. 2019 оны 05-р сард Хятад, Казахстаны хооронд анх удаа хамтарсан "Хөгжимчин" кино гарчээ. Энэ кинонд дайны жилүүдэд хоёр хөгжимчний нөхөрлөлийн түүхийг өгүүлсэн байжээ.
"Хөгжимчин" киноны Казахстаны талын продюсер Жубандков хэлэхдээ, Казахстан,Хятадын хамтын ажиллагаа нь хоёр орны найрсаг солилцооны түүхэнд сайн түүхийг нээж, түгээсэн төдийгүй Казахын кино үйлдвэрийг аж үйлдвэрийн хөгжлийн илүү өргөн цар хүрээтэй үзэл баримтлал, кино, телевизийн технологитой холбоог тогтоосон байжээ гэв.
Хятадын хувийн хэвшлийн Шанс олон улсын хэвлэлийн групптэй хамтран ажилласнаар Киргизийн Дорно дахины уран зохиол, уран зургийн хэвлэлийн газар нь тус улсын хамгийн анхны хятад хэлний номыг шууд орчуулсан хэвлэлийн газар болжээ.
- Бид өнөөг хүртэл улс төр, түүх, уран зохиол ба урлаг, шинжлэх ухааны салбарын 90 гаруй хятад номыг орчуулан уншигчдадаа хүргэсэн гэж Дорно дахины утга зохиол, уран сайхны хэвлэлийн газрын Гүйцэтгэх менежер, редактор Асанакүнова танилцуулав.
Өнгөрсөн оны 02-р сард Хятад, Киргизийн сонгодог бүтээлүүдийг орчуулах, хэвлэн нийтлэх талаар гарын үсэг зурсан харилцан ойлголцлын санамж бичгийн дагуу хоёр тал ойрын таван жилд хоёр орны наад зах нь 50 төрлийн сонгодог бүтээлийг орчуулж хэвлүүлэх талаар тохиролцсон байна.
"Хятад, Төв Азийн аялал жуулчлал, соёлын долоо хоног" арга хэмжээ тун удаагүй Ганьсү мужийн Жан Е хотод болох гэж байна. Уг арга хэмжээнд 100 гаруй зураг дэлгэгдсэн бөгөөд Хятад болон Төв Азийн таван орны байгалийн үзэсгэлэн, гайхамшигт соёлыг голлон харуулсан юм. Энэ оны 02-р сард Узбекистаны Аялал жуулчлал, соёлын өвийн газар Шаньши мужийн аялал жуулчлалын ХХК-тай хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх талаар ярилцсан байна. Хятадын туршлагаас суралцаж, Узбекистанд аялал жуулчлалыг хөгжүүлэхийг дэмжих талаар хамтран ажиллах болно.
Хятад улс болон Төв Азийн таван орны хоорондын хүмүүнлэгийн солилцоог олон янзаар, харилцан уялдаатай зохион байгуулах нь хүн төрөлхтний соёл иргэншлийн хөгжил, дэвшилд эерэг хувь нэмэр оруулж бий явдал болно. Казахстаны алдарт хятад судлаач Клара Хафицова өгсөн ярилцлагадаа, Төв Азийн орнууд болон Хятад улсын шинжлэх ухаан, технологийн салбар дахь хамтын ажиллагаа, боловсрол болон бусад салбарт хамтран ажиллах нь маш сайн үр дүнг бий болгож, хоёр талын мэргэжилтэн, эрдэмтэн судлаачдын харилцан айлчлал, олон улсын чуулга уулзалт, эрдэм шинжилгээний хурал, хамтарсан судалгаа, номын харилцан орчуулга зэрэг нь хэвийн үзэгдэл болжээ. “Бүс ба Зам” санаачилга нь хоёр талын хүмүүсийн солилцоо, хамтын ажиллагаанд шинэ түлхэц болжээ. Тун удахгүй ирээдүйд Төв Азийн орнууд болон Хятад улсын хүмүүнлэгийн солилцоо илүү өндөр түвшинд гарцаагүй хүрнэ гэж үзэж байна гэв.
