Хүүхэд багачууд бол эх орны ирээдүй, үндэстний итгэл найдвар юм. Дуу  хөгжим бол хүн төрөлхтний үнэн урлаг, сайн сайхны эрэлхийлэл. Энэ бол зөвхөн дуу авианы урлаг төдийгүй сэтгэлийг дулаацуулдаг алтан нарны гэрэл юм. Олон улсын хүүхдийн эрхийг хамгаалах өдрийг тохиолдуулан хүүхдийн дуу хоолойг сонсож, тэдний гэнэн цайлган байдал, эрч хүчийг мэдэрцгээе.

Хүүхдүүд хайрыг мэдэрдэг төдийгүй, бас хайрлахыг мэддэг

Үдийн хоолны дараа Хятадын Гирин мужийн Яньбянь Солонгосын Өөртөө Засах Жөүгийн Хүньчүнь хотын 1-р туршилтын бага сургуульд хүүхдүүдийн уянгалаг цэлмэг дуу хоолой төгөлдөр хуурын аялгуутай хамт дуу хөгжмийн ангиас цуурайтна. Сургуулийн “Хаврын нахиа” охидын найрал дууныхан бэлтгэлээ базааж байгаа нь энэ юм. Сургуулийн дүрэмт хувцас өмссөн сурагчид өндөр, намаараа жигдрэн зогсож, хөгжмийн аянд нааш цааш ганхан найгана.

- Чи яг одоо үнэхээр сайн дуулж байна. Одоо багштайгаа хамт нягталж үзье, бид нарийн цээл хоолойгоор дуулахдаа яах ёстой билээ? гэж найрал дууны багш Тянь Шань асуув.

- Амаа том ангайж, хийн өргөлттэй гэж урд эгнээнд зогсож байсан Ань Миньжи чангаар хариулав. Дараа нь сурагчид босоод, амьсгалаа дээшлүүлж, дахин дасгал хийж эхлэв.

Хүньчүнь хотын 1-р туршилтын бага сургуулийн “Хаврын нахиа” охидын найрал дууны хамтлаг 2005 онд байгуулагдсан, одоо 50 сурагчтай. Хоёрдугаар курсын сурагч Ань Миньжи өнгөрсөн жил найрал дуунд элссэн. Ань Миньжи дуу хөгжмийн тухай ярихдаа:

- Намайг дуулах чадвар сайтай гэж магтдаг гэж ихэд бахархалтай хэлж байлаа.

Найрал дуучид гишүүдийнхээ хөгжмийн мэдлэгийг дээшлүүлэхийн тулд Хүньчүнь соёлын төв, Яньбянь их сургуультай хамтран гаднаас хөгжмийн багш нарыг урьж, найрал дууны хүүхдүүдийг дуу хоолойгоор нь хуваарилан, дуу хоолойг нь засан, дуу авиаг зөв дуудах зэрэгт чиглүүлжээ. Сүүлийн жилүүдэд найрал дууны урын сандаа үндэсний дуунаас гадна, хувьсгалын дууг нэмж, сургуулийн хөгжмийн зэмсэг, бүжиг болон бусад дугуйлантай хамтарсан бэлтгэл хийж, дууны илэрхийллийг баяжуулж байна.

 “Хаврын нахиа” охидын найрал дууны хүүхдүүдийн ихэнх нь гэр нутагтаа хоцрогдсон хүүхдүүд байдаг. Найрал дууны ахлагч Жэн Юйшюэ олон хүүхэд материаллаг нөхцөлөөр дутдаггүй ч эцэг эх нь гэрээсээ гадуур ажилладаг. Хамт олон байдаггүй учраас тэд гарцаагүй ганцаарддаг болохыг олж мэдсэн.

Хөгжмийн боловсролоор дамжуулан хүүхдийн оюун санааны хэрэгцээг хэрхэн илүү сайн хангах вэ?

Өдөр тутмын сургалтын үеэр багш нар "боломж бүрийг ашиглан" хүүхдүүдтэй одоогийн нөхцөл байдал, тэдний тулгамдсан асуудлын талаар ярилцаж байдаг. Баярын үеэр олон эцэг эхчүүд хүүхдүүдээ дагуулан гадуур зугаалж тоглодог тул гэр нутагтаа хоцрогдсон хүүхдүүдийг сэтгэл дундуур байлгахгүйн тулд багш нар санаачилга гаргаж, амралтаа орхин, дасгалд оролцох хүсэлтэй хүүхдүүдийг сургах зорилгоор сургуульдаа ирдэг.

- Хамгийн чухал зүйл бол анхаарал халамжтай байж, хүүхдүүдэд хэрэгтэй зүйлд анхаарлаа хандуулах гэж Тянь Шан хэлж байв.

Ангийн нэг буланд 5-р ангийн сурагч Ий Мэй Ань Миньжид чимээгүйхэн нам дуугаар дуулж үзүүлэв.  "Гялалзсан" гэдэг үгийг дуулах үед өнгө аяс нь арай өндөр байж болно” Ий Мэй болон бусад ахлах сурагчид өөрсдийн санаачлагаар бага ангийн сурагчиддаа үргэлж анхаарал тавьдаг.

- Би найрал дуунд ганцаараа биш, надад олон ‘эгч найзууд бий’ гэж Ань Миньжи сэтгүүлчдэд хэлсэн юм.

- Найрал дуу нь хичээлийн дараах амьдралыг баяжуулаад зогсохгүй, үе тэнгийнхэн цугладаг газар болдог. Энд сурагчид хайрыг мэдэрч, хайрыг хэрхэн өгөхийг мэддэг гэж Жэн Юйшюэ хэлэв.

Бидний дуулдаг хувьсгалын дуунууд шинэлэг бөгөөд уянгалаг

Хөгжим эхлэхэд хүүхдүүдийн царайд инээмсэглэл тодрон, тоглолтын талбай дээр тэдний шийдэмгий дуу цуурайтлаа.

- Улаан далбаа намирч, цэргийн бүрээ хангинаж байна. Далайн давлагаа эрчилж, уянга дуу дуулдаж байна; Төмөр урсгал нь хорин таван мянган миль, Улаан арми дэлхий даяар алдартай..." Жянши мужийн Ганжөү хотын Шингуо шяний бага, дунд сургуулийн урлагийн наадамд "Бяцхан улаан од" найрал дуу Шяохуагийн Улаан армийн бага сургууль "Урт маршийн бүлэг дуу-Гранд Мастер" тоглолтоо хийсэн юм.

Гэрэл ассаны дараа үзэгчдийн анхаарлын төвд байгаа илэрхийллийг хараад тоглолтын дараа "Бяцхан Улаан Од" найрал дууны гишүүн Ли Сики:

- Би дуулах халуун дулаан уур амьсгал, хүч чадлаа илүү олон хүнд дамжуулахыг хүсч байна гэж хэлэв.

Өнөө үед Ли Сики чөлөөтэй тоглож байгааг хараад анх тайзан дээр гарч ирэхдээ ямар их тайван бус байсныг төсөөлөхөд бэрх.

- Би хэтэрхий их сандарч байсан болохоор дууг бүхэлд нь бараг дуулаагүй. Өөрчлөлт нь хөгжмийн багшийн нарийн зааварчилгаанаас үүдэлтэй: Зөвхөн дуулах ур чадварыг заахаас гадна, дууны бүтцийг тайлбарлаж, найрал дууны гишүүдэд дуунд агуулагдах няцашгүй, баатарлаг тэмцлийн сэтгэлийг мэдрэх боломж олгодог.

2008 онд тус сургууль "Бяцхан улаан од" найрал дууны бүлгэм байгуулж, "Урт маршийн бүлэг дуу"-ны хүүхдийн найрал дууны хувилбарыг шинэлэг байдлаар зохион байгуулжээ. Долоо хоног бүрийн даваа, пүрэв гарагийн 17.00 цагт хөгжмийн багш Жүн Юаньшин дуулах ур чадвар сургахаар хөгжмийн бэлтгэлийн өрөөнд цаг тухайд нь ирдэг байна.

“Хоолой салгах, хамтран зохион байгуулах, дууны бүрэн бүтэн байдалд анхаарлаа хандуулах, дуулахад анхаарлаа төвлөрүүлэх, гүйцэтгэлээр баяжуулах, аялгуу, хэмнэлийг байнга тохируулах, давтан сургуулилтаар өндөр, нам дуу хоолойн хэсгийн зохицол, эв нэгдэлтэй байх, мөн дуу хөгжмийг хүүхдүүд зүрх сэтгэлдээ мэдрэх тусам найрал дуу сэтгэл татам байдаг гэж Жун Юаньшин хэлэв.

Жун Юаньшиний үзэж байгаагаар сургуулийн хүрээний сурагчдын найрал дууны хамтлагууд сурагчдын эрс хүчтэй, цоглог зан чанарыг харуулах ёстой.

- Үүний тулд бид найрал дуунд нутгийн онцлогтой Шингуо ардын дууг нэвтрүүлж, Шингуо аялгууг хавсрал болгон нэгтгэж, сурагчдын насны онцлог, гүйцэтгэлийн хэрэгцээ шаардлагад нийцүүлэн хөгжмийн зэмсгийг уян хатан ашиглаж, дарааллын хэлбэрийг өөрчлөн, бүжгийн хэлээр илэрхийлэн шинэчилж, найрал дууны үзүүлбэрийг илүү бодитой, баялаг болгожээ гэж Жүн Юаньшин хэлэв.

Шяохуагийн улаан армийн бага сургуулиас эмхэтгэн хэвлэсэн "Улаан одны гялбаа" хөгжмийн сургуульд суурилсан сургалтын хөтөлбөрийг харъя: "Зөвлөлтийн нутаг дахь боловсон хүчний сайн хэв маяг", "Улаан одны гялбаа", "Миний хайрт эх орон"... Үндэсний сэргэн мандалтын элементүүдийг багтаасан хувьсгалын дуу, эх оронч дуу зэрэг нь хүмүүсийн нүдийг баясгажээ.

Бүгд л магтахын сацуу Ли Сики:

- Бидний дуулсан хувьсгалын дуунууд шинэлэг, сайхан уянгалаг байна гэж баяртайгаар хэлэв.

Өдгөө “Бяцхан улаан од” найрал дууны олон мянган дуучдыг бэлтгэж, 100 гаруй удаа тоглож, орон нутагтаа нэрд гарсан найрал дууны хамтлаг болжээ.

Сэтгэл зүрхэндээ сайн сайхан хүсэл мөрөөдөлтэй боллоо

Үдээс хойш 16:00 цагийн үед Хубэй мужийн Еньши Тужя, Мяо үндэстний Өөртөө засах Жөүгийн Шюань-энь шяний Боя туршилтын бага сургуулийн хөгжмийн ангид 30 гаруй сурагч сурагчийн дүрэмт хувцас, улаан ороолт зүүсэн, хөгжмийн дэвтэр барьж, сандал дээр сууж байна.

Индэр дээр Ляо Гуаншинь гараа өргөхөд сурагчид нэгэн дуугаар дуулж байлаа. "Өнөөдөр цаг агаар сайхан байна, Гага эмээгээ хайцгаая..." гэсэн яруу хоолой тэр даруй бүхэлдээ анги  дүүргэж, цонхоор алсад дуулдана.

- Энэ бол миний өөрөө зохиосон Тужя маягийн 《Гага эмээ》 дуу юм. Зарим томоохон баяр наадмын үеэр найрал дууны хүүхдүүд энэ дууг дуулах дуртай байдаг гэж Ляо Гуаншин хэллээ.

Ляо Гуаншинь нь Боягийн туршилтын сургуулийн бага ангийн хятад хэлний багш бөгөөд тус сургуулийн Тужя хүүхдийн найрал дууны ахлагч юм. Ляо Гуаншинь энэ сургуульд анх ирэхдээ “Сурагчдын бараг тал хувь нь гэр нутагтаа хоцрогдсон хүүхдүүд байсныг” олж мэдсэн. Эдгээр хоцрогдсон хүүхдүүдэд илүү их халуун дулааныг өгөхийн тулд 2016 онд хөгжимд дуртай Ляо Гуаншинь гэр, нутагтаа хоцрогдсон хүүхдүүд болон ядуу хүүхдүүдийг зохион байгуулж, Тужя хүүхдийн найрал дууны чуулга байгуулжээ.

Анх хөгжмийн мэргэжлийн багш байгаагүй учраас зарим эцэг эхчүүд найрал дуунд элсэх нь хүүхдийнхээ сурлагад сөргөөр нөлөөлнө гэж болгоомжилж, шинээр байгуулагдсан энэ найрал дууны тал дээр эргэлзэж байсан.

- Тэр үед би бага зэрэг сандарч байсан ч хүүхдүүдийн төлөө энэ тухай бодохдоо би хэзээ ч эргэлзэж байгаагүй.

Цаг агаар ямар ч байсан Ляо Гуаншинь 07 цаг 30 минутад хөгжмийн ангидаа цагтаа хүрэхийн тулд өдөр бүр өглөөний 06:00 цагт сургууль руугаа 50 гаруй километр замыг туулж явдаг.

- Хэдийгээр би маш их ядарсан байсан ч хүүхдүүдийн баяр хөөртэй нүдийг хараад алжаал минь тэр дороо арилдаг гэж Ляо Гуаншинь хэлэв.

2018 оны 07-р сард хоёр жил дадлага хийсний эцэст найрал дуучид Хятадын 14 дэх удаагийн олон улсын найрал дууны наадмын урилга хүлээн авав. Энэ нь хол явж үзээгүй хүүхдүүдийн сэтгэлийг хөдөлгөсөн юм. "Хэдийгээр тэд зөвхөн Шилдэг гүйцэтгэлийн шагналыг хүртсэн ч хүүхдүүдийн Бээжинд хийсэн анхны аялал нь тэдний оюун ухааныг тэлж, зүрх сэтгэлдээ илүү сайн сайхан хүсэл мөрөөдөлтөй болсон".

- Буцаж ирснийхээ дараа хүүхдүүд эргэн тойрныхоо хүмүүстэй түүхээ хуваалцах хүсэл эрмэлзэлтэй болж, тэд уулнаас гарахад илүү их итгэлтэй болжээ. Боломж олдох болгонд хүүхдүүдийг дагуулан бусад газар очиж өрсөлдөн, хөгжмөөр дамжуулан тэдэнд илүү өргөн ертөнцийг таниулна гэж Ляо Гуаншинь хэлж байлаа.

Гирин мужийн Хүньчүнь хотын 1-р туршилтын бага сургуулийн “Хаврын нахиа” охидын найрал дууны хүүхдүүд

 Гэрэл зургийг: ЖЭН ЮЙШЮЭ

Жянши мужийн Шингуо шяний Шяохуа улаан армийн бага сургуулийн Бяцхан улаан оддын найрал дууны хамтлаг бэлтгэл хийж байна

 Гэрэл зургийг: ЛИ ЛИН

Хубэй мужийн Суань-энь шяний Боя туршилтын сургуулийн Тужя хүүхдийн найрал дууны бүлгийн дарга Ляо Гуаншинь сурагчдад зааварчилгаа өгч байна

                                                        Гэрэл зургийг: ЧЕН ШЮЙКАЙ