Ханз үсэг дэлхийд олон жилийн түүхтэй. Өнөөг хүртэл хэрэглэгдэж буй бие даасан бичгийн системийн хувьд урт удаан хөгжлийн үйл явцыг туулсан нь Хятадын соёлын гүн гүнзгий хуримтлалыг харуулсан юм. Ханз үсгийг эзэмшсэн бол хятадын соёлыг ойлгох түлхүүртэй болох юм гэж гадаадад байгаа Хятад хэл суралцагчид санал нэгтэй хэлдэг. Мөн ханз үсгийг сурах хичнээн хэцүү болохыг мэдэрдэг. Хилийн чанадад байгаа хятад хэлний суралцагчдад ханз үсгийг хурдан эзэмшүүлэхийн тулд хятад хэлний сургалтыг хэрхэн хөгжүүлэх вэ гэдэг асуудал олон улсын хятад боловсролын мэргэжилтнүүдэд тулгардаг бэрхшээлүүдийн нэг юм.
Сурган хүмүүжүүлэх үйл ажиллагааны үндэс суурь, гол чиглэл
Тайландын Сонгкла их сургуулийн хунтайжийн Пхукет Күнзийн хүрээлэнгийн Хятад улсын захирал Ян Вэньбу ханз үсэг зааж сургасан олон жилийн туршлагатай. Ханз үсгийг мэдэж, ойлгох нь дэлхий дахинд Хятадыг болон Хятадын соёлыг ойлгоход тусална гэж тэрээр үзэж байна. Иймд ханз үсгийн сургалт нь олон улсын хятад хэлний боловсролын үндэс суурь бөгөөд гол цэг юм. Тэрээр:
- Ханз үсэг эзэмшинэ гэдэг Хятад хэл сурах үндэс болдог, суурь нь бат бөх биш бол сурагчдын хятад хэлний түвшин ахихад нөлөөлнө. Гадаад оюутнуудын нүдээр ханз үсэг бүтцийн хувьд ээдрээтэй, олон зурлагатай байдаг. Ханз үсэгт олон утгатай болон ижил төстэй үгс маш олон байдаг болохоор Хятад хэлний сургалт нь олон улсын хятад хэлний боловсролын нэг бэрхшээл байсаар ирсэн юм гэж ярьлаа.
"Үсэг үгэн дэх соёлын код" унших материалын редактор, Жинань их сургуулийн профессор Жөү Жянь:
- Ханз үсгийн сэтгэл татам байдал нь зөвхөн өвөрмөц хэлбэрээр илэрхийлэгдэхээс гадна соёлын маш олон мэдээллийг агуулсан. Энэ бол өвөг дээдсийн сэтгэлгээг янз бүрийн талаас нь тусгасан байдаг гэж ярьлаа.
Германы Дюссельдорф Ханьюань хятад хэлний сургуулийн багш Дэн Мэн БНХАУ-ын дунд сургуулиудад хятад хэл заадаг байв. Түүний бодлоор олон улсын хятад хэлний боловсролд ханз үсгийг заах нь өвөрмөц онцлогтой. Тэрээр:
- Ханз үсэг заана гэдэг гадаадад Хятад хэлний сургалтын чухал хэсэг юм. Ханз үсэг заах түвшин нь сурагчдын хятад хэлний мэдлэг болон Хятадын соёл иргэншлийн тухай ойлголтод шууд нөлөөлдөг. Одоо гадаадад байгаа Хятад хэлний олон сургууль ханз үсэг заах ажилд улам их анхаарал хандуулж байна. Тухайлбал, Ханьюань Хятад хэлний сургууль уран бичлэгийн тусгай ангитай. Сурагчдад хятад хэлний хичээл заахдаа ханз үсгийн бүтцийг ойлгох боломж олгодог. Оюутнуудын санал хүсэлтээс харахад үр дүн нь мэдэгдэм сайн байгаа юм гэж ярьлаа.
Ханз үсгийг заахад хүндрэл хаана байна вэ
Дээр дурдсан тэргүүн эгнээний багш, мэргэжилтнүүдийн хэлснээр ханз үсгийн сургалтын ач холбогдлыг хэлэх шаардлагагүйгээр ойлгодог бөгөөд заах хэцүү гэдгийг үгүйсгэх аргагүй юм.
Хилийн чанадад байгаа хятад хэл сурч буй хүмүүсийн хувьд ханз үсэг заахад ямар хүндрэл гардаг вэ? Дэн Мэн ханз үсэг бол утга агуулгыг илэрхийлсэн үсэг, нөгөө талаас ханз үсгийн тоо олон, нарийн төвөгтэй бүтэцтэй, тухайлбал "懦"/нуо/, "溪"/ши/ зэрэг нь оюутнуудад ханз үсгийг зөв ялгаж, бичихэд хүндрэл учруулдаг гэж үздэг.
Жөү Жяний мэдрэмж гадаад оюутнууд цагаан толгойгоор бичиж дассан байдаг учир зурлага, бүрэлдэхүүн хэсгээс бүрдсэн дөрвөлжин үсэгт дасан зохицоход хэцүү байдаг. Хятад хэлийг анх удаа сурахдаа сурагчид харилцан ярианы явцад нийтлэг өгүүлбэрийг галиг үсгээр цээжлэх нь тийм ч хэцүү биш мэт боловч тэднээс ханз үсгийг цээжлэх, бичихийг шаардах нь хэцүү байдаг. Энэ нь багш нарын заах аргазүйд зохих шаардлага тавьдаг.
Ян Вэньбу өөрийн заах туршлагаас ханз үсгийн анхан шатны хичээл заахдаа "авиа", "дүрс" дээр голчлон анхаардаг. Хүндрэл нь "хэлбэр"-т байдаг гэж үздэг. Жишээлбэл, Тайланд оюутнуудыг сургалтын объект болгон авч үзвэл Тайланд хэл ч гэсэн хөгтэй байдаг тул Тайланд оюутнууд сургалтын эхний шатанд ханз үсгийг уншихад хэцүү биш юм. Гэхдээ ханз үсгийн "дүрс"-ийг ойлгоход хэцүү, тодорхой гүйцэтгэл нь "танихад хэцүү", "бичихэд хэцүү" байдаг. Тайланд үсгүүд харьцангуй бөөрөнхий хэлбэртэй, "дөрвөлжин хэлбэрт үсэг"-ээс эрс ялгаатай. Зурлага дараалал, бүрэлдэхүүн хэсэг зэрэг бүтцийн нэгжийг эхний шатанд суралцаж байгаа сурагчдад ханз үсгийг таних, уншихад улам хэцүү болгодог.
Ян Вэньбу:
- Ханз үсгийн мэдлэг гүнзгийрэхийн хэрээр заах бэрхшээл "утга агуулгын" дээр болж хувирна. Энэ үед сурсан үгсийн сан дахь “авиа ойролцоо үгс”, “дүрс ойролцоо үгс” нь сурахад хүндрэл учруулна гэж хэллээ.
Сургалт нь өөрийн гэсэн арга барилтай
Хилийн чанадад байгаа Хятад хэлний олон суралцагчдын нүдээр ханз үсгийн өвөрмөц сэтгэл татам байдал тэдний ханз үсгийг сурч, судлах гол шалтгаан болдог. Хилийн чанадад байгаа Хятад хэл суралцагчдын ханз үсэг сурах сонирхлыг хэрхэн бий болгож түүнийг хэрхэн хадгалах вэ гэдэг нь олон улсын хятад хэлний боловсролын мэргэжилтнүүдийн удаан хугацааны турш шийдвэрлэхийг хичээж ирсэн хэцүү асуудал юм.
2007 онд Нидерландын Даньхуа соёл боловсролын төвөөс “Ханз үсэгт ном” ба “Зэрэглэлийн ханз үсэгт ном”-ыг нэвтрүүлж, "Шинэ ойлголт"-оор хичээл зааж эхэлсэн байна.
Даньхуагийн соёл боловсролын төвийн “Ханз үсэгт ном” ангид долоон жил багшилсан туршлагатай Хү Сүйжуань:
- Шинэ үзэл баримтлал гэж нэрлэгддэг сургалт бол хурдан үсэг таниж, урьдчилан унших сургалт юм. Хятад хэлийг шинээр сурч байгаа хүүхдүүд Хятад хэлний авианд найдах биш, харин богино хугацаанд үсгийг таних түвшинг даван туулахыг чухалчилдаг гэж илэрхийллээ.
Оюутнуудын үсэг таних үйл явцыг сонирхолтой болгохын тулд Хү Сүйжуань оюутнуудад хятад хэлийг хялбархан сурах боломж олгох сургалтын тогтолцоог зохион бүтээжээ. Энэ хүрээнд Хү Сүйжуань тодорхой заах алхмуудыг жагсаасан байна.
Дэн Мэний туршлагаас үзвэл ханз үсгийг заахдаа ханз үсгийн хувьслыг ойлгохын тулд дүрсээс нь эхэлж болно. Тэрээр:
- Жишээлбэл, “休” гэдэг үсгийг “亻”-ийг тайлбарласны дараа би тод зургууд ашиглан сурагчдыг холбоо тогтооход чиглүүлж, үүн дээр үндэслэн “休” гэдэг үсгийн утгыг ойлгоход чиглүүлнэ. Ингэснээр сурагчид үсгийн дүрс, утгыг санах ойг сайжруулаад зогсохгүй сурах сонирхлыг нь сайжруулдаг юм гэж сонирхууллаа.
АНУ-ын Сиэтл хотын Тунлэ хятад хэлний сургуулийг үүсгэн байгуулагч Ли Битао сэтгүүлчдэд хандан:
- Сурагчдын үсэг таних үр ашгийг дээшлүүлэхийн тулд Тунлэ Хятад хэл "Нийтлэг үсэг сурах арга"-ыг нэгтгэн дүгнэсэн байна. Жишээ нь, "Их сургууль" сонгодог номын 60 нийтлэг үсгийг сурах зорилгоор дэлгэцэнд гаргасан. Хүүхдүүд сонгодог зохиолыг давтан уншихад нийтлэг үсгүүд дахин дахин гарч, аяндаа цээжлэгддэг болдог. Үүнээс гадна, тайлбарт би "Идэвхтэй дүр төрх, утга санаа, холбоо" гэсэн зарчмыг баримталж, хүүхдүүдэд тайлбарлахдаа тод ойлгомжтой, ойлгомжтой хэл, үйлдлүүдийг ашигладаг гэж ярьлаа. Ян Вэньбу:
- Ханз үсгийн эхэн үеийн сургалтад багш нар сурагчдын бэрхшээлээс айх айдсыг арилгах, урам зоригийг татахын тулд зарим дүрслэг үсгийн зургийн тайлбартай видеог ашиглаж болохын зэрэгцээ эдгээр видео бичлэгийн “хэмжээ”-г анхаарч үзэх хэрэгтэй байдаг. Сурагчдад ханз үсгүүд бол "зургийн дүр" гэсэн хуурмаг ойлголтыг бүү өг гэж сануулж байна.
