1987 оны 12-р сард ЮНЕСКО-гийн Дэлхийн өвийн хороо Жөүкөүдиянь дэх Бээжин хүний дурсгалт газрыг Дэлхийн өвд бүртгүүлэхийг зөвшөөрөв.
Жөүкөүдянь дэх Бээжин хүний буурь нь Бээжингийн Фаншань дүүргийн Жөүкөүдянь, Лонгу ууланд байрладаг байна (Бээжин хотоос 50 орчим километрийн зайд). 1929 онд Хятадын палеонтологич Пэй Вэньжун эндээс балар эртний хүний шүд, яс, бүрэн гавлын ясыг олж илрүүлжээ. Мөн 500,000 жилийн өмнө Бээжингийн нутаг дэвсгэрт хүний үйл ажиллагаа явуулж байсныг баталж, гал ашиглан амьдарч, ан хийж байсан "Бээжин хүн"-ий үлдэгдэл олдсон юм. Археологичид энд малтлагыг хийж эхлээд 600,000 жилийн тэртээ бүхэл бүтэн сармагчин хүний гавлын яс олдсон бөгөөд түүнийг “Бээжин хүн” гэж нэрлэжээ. Хожим нь Лонгу уулнаас сармагчны хэрэглэж байсан чулуун багаж, гал голомтын үлдэгдэл олдсон байна. Энэхүү нээлт, судалгаа нь дэлхийн өнцөг булан бүрт палеоантропологийн судалгаанд энэ дурсгалт газар нь дэлхий дээр онцгой бөгөөд орлуулшгүй байр суурьтай буурыг бий болгосон билээ. Жөүкөүдяны дурсгалт газар нь хамгийн баялаг, хамгийн тод, хамгийн бүрэн дүүрэн ургамлын чулуужсан ангилалтай, дэлхийн хамгийн гүнзгий судалгаатай эртний хүн төрөлхтний дурсгалт газар юм.
“Бээжин хүний” олдвороос нийт 6 гавлын яс, 12 гавлын ясны хэлтэрхий, 15 доод эрүү, 157 шүд, гуя, шилбэний ясны хугарсан яс, эрэгтэй, эмэгтэй, хүүхдийн 40 гаруй яс олдсон байна. 100,000 чулуун багажны материал, галын үнс, мөн шатсан чулуу, ясыг илрүүлжээ. “Бээжин хүний” тархины дундаж хэмжээ 1088 мл (орчин үеийн хүмүүсийн тархины хэмжээ 1400) Бээжин хүний өндөр нь 156 см (эрэгтэй), 150 см (эмэгтэй) гэсэн тооцоо бий. “Бээжин хүн” нь чулуун зэвсгийн үеийнх бөгөөд чулуун зэвсгийг боловсруулах арга нь голчлон алхаар цохиж, дараа нь хагалж, бас дөш цохидог байжээ. Бээжин хүн нь ч мөн гал ашиглаж, том амьтдыг агнаж байсан анхны эртний хүмүүс юм. “Бээжин хүний” дундаж наслалт богино байжээ. Статистикийн мэдээгээр 68.2 хувь нь 14 нас хүрэхээсээ өмнө нас барсан бол 50-иас дээш насныхны 4.5 хүрэхгүй хувь нь нас баржээ.
1930 онд Лонгу уулын оройд 20,000 жилийн өмнө амьдарч байсан эртний хүний чулуужсан яс олдож, "Уулан оройн Агуйн хүн" гэж нэрлэв. 1973 онд "Шинэ агуйн хүн" нээсэн нь “Бээжин хүн”-ий үргэлжлэл, хөгжлийг илтгэж байна.
Эдгээр археологийн материалыг судалснаар “Бээжин хүн” 690 орчим мянган жилийн өмнө байсан нь нотлогдож, эртний чулуун зэвсгийн өвөрмөц соёлыг бий болгосон нь Хятадын Хойд хэсгийн палеолитын соёлын хөгжилд гүн нөлөө үзүүлсэн юм. Мөн Бээжин хүнийг нээсэн нь галын түүхийг хэдэн зуун мянган жилээр ахиулжээ.
1953 онд Хятадын хүн сармагчны үзэсгэлэнгийн танхимыг Жөүкөүдянь дахь археологийн малтлагын үндсэн дээр барьжээ. 1961 онд Төрийн зөвлөл "Жөүкөү дяны дурсгалт газар"-ыг улсын гол соёлын дурсгалт зүйлсийг хамгаалах нэгжийн жагсаалтад оруулсан байна. 1987 онд "Жөүкөүдяны Бээжин хүний буурь" нь "Дэлхийн өвийн жагсаалт"-д багтаж, Хятадад дэлхийн өвд бүртгэгдсэн анхны зургаан нэгжийн нэг болсон юм. 2014 оны 05-р сард Жөүкөүдяньд шинээр баригдсан Бээжин хүний дурсгалт газрын музей олон нийтэд нээгдэв.
Жөүкөүдяны Бээжин хүний дурсгалт газрын Музей нь 8093 хавтгай дөрвөлжин метр талбай бүхий барилга байгууламжтай. Газар дээр хоёр давхар, газар доор нэг давхартай. Музей дөрвөн үзэсгэлэнгийн танхимд хуваагдсан, чулуужсан олдвор, соёлын дурсгалт зүйл, загвар зэрэг 1000 гаруй зүйлийг дэлгэн үзүүлж, Жөүкөүдяны дурсгалт газрын нээлт, малтлага, судалгаа, хамгаалалтыг системтэйгээр танилцуулж байна. Үзэсгэлэнгийн эхний танхимд ороход хуучин хар цагаан гэрэл зургууд энэ бууринд зуун жилийн өмнө болсон явдлын түүхийг өгүүлнэ.
1921 онд Хятадын Засгийн газрын уул уурхайн зөвлөх байсан Андерсон болон түүний туслахууд туршилтын малтлага хийхээр Жөүкөүдянь Лонгу ууланд очиж, хүний шүдний яс олжээ. Энэ нь 500 мянга орчим жилийн өмнөх бөгөөд хамгийн эртний хүн болох "Неандертальчууд"-аас 400 мянган жилийн өмнөх болохыг тогтоосон байна. Энэхүү нээлтийг 1926 онд зарласны дараа Жөүкөүдианы буурь дэлхий нийтийн анхаарлыг татав.
1927 оны хавар Жөүкөүдяны буурь томоохон хэмжээний малтлага хийж эхэлсэн байна. Төслийн анхны удирдагчид нь Хятадын геологич Ли Же, Шведийн палеонтологич Брин нар байв. Тухайн үед дээрээс доош ухах аргыг хэрэглэж байсныг тухайн үеийн гэрэл зургуудаас харж болно. Тэр жил маш сайн хадгалагдсан хүний шүдний чулуужсан олдвор олдсон юм. Бээжингийн Ше Хэ Анагаах Ухааны Коллежийн анатомич Бу Дашен судалгаа хийснийхээ дараа энэ эртний хүнийг "Бээжин хүн" гэж нэрлэсэн байна.
1929 оны 12-р сарын 02-ны үдээс хойш археологич Пэй Вэньжун хэд хэдэн механикчдыг удирдан хүйтэн салхинд яаран малтжээ. Агуйг улам гүнзгийрүүлэн ухах тусам малтлага хийх талбай улам нарийсч, уурын чийдэн ашиглах боломжгүй болсон тул ажилтнууд нэг гараараа ухаж, нөгөө гартаа лаа барьж гэрэлтүүлэх шаардлагатай болжээ. Пэй Вэньжун:
- Энэ юу вэ? Энэ чинь хүний толгой гэж хашхирав. Ийнхүү удаан хүлээсэн зүйл эцэст нь гарч ирсэн байна.
Энэхүү чулуужсан гавлын ясны хагас нь хатуу хөрсөнд, хагас нь сул хөрсөнд булагдсан байв. Пэй Вэньжун чулуужсан олдворын эргэн тойрон дахь хөрсийг хонхойлсныхоо дараа түүнийг хөндлөвчөөр зөөлөн шүргэв. Чулуужсан олдворыг илрүүлэхэд маш чийглэг байсан бөгөөд хүрэхэд хагарчээ. Пэй Вэньжун мэргэжлийн хоёр ажилчны хамт нүүрсээр гал түлж, шөнөжингөө жигнэж хатаасны дараа зузаан цаасыг усаар нааж, гипс болон шуудайны хэсгүүдийг нааж, үргэлжлүүлэн жигнэв. Гаднах гипс нь хатаж хатуурахад дотор нь ороосон чулуужсан үлдэгдэл амархан гэмтэхгүй. Эцэст нь Пэй Вэньжун гавлын ясны олдворуудыг өөрийн хоёр хуучин хөнжлөөрөө боож, гадна талаас нь дахин давхарлан боож аваад холын автобусанд суугаад Бээжин дэх Хятадын Геологийн судалгааны газрын судалгааны өрөөнд очсон байдаг. 1929 онд Пэй Вэньжуны Жөүкөүдяньд зохион байгуулсан “Бээжин хүн"-ий гавлын ясны олдворын гавлын яс нь найм, есөн настай хүүгийнх байсан. Ясны хана нь орчин үеийн хүнийхээс хоёр дахин зузаан, тархины багтаамж бага буюу 915 мл орчим байжээ.
“Бээжин хүн"-ий анхны гавлын бүрэн яс олдсон нь олон улсын эрдэм шинжилгээний нийгэмлэгийг цочирдуулсан. Энэ нь Дарвины сармагчингаас хүн хүртэлх хувьслын онолын чухал биет нотолгоо болсон төдийгүй, хүн төрөлхтний хувьслын түүхийг хэдэн зуун мянган жилээр урагшлуулах болно. "Бээжин хүн" болон тэдний соёлын дурсгалт зүйлс, буурийг олж илрүүлсэн ба судалсан нь 19-р зууны сүүлчээр "Явачууд"-ыг илрүүлсэн цагаас хойш Хомо эректус буюу босоо явагч хүн нь хүн сармагчин уу, хүн үү гэсэн олон жилийн маргааныг шийдэж, хүний хөгжилд хомо эректусын үе шатны байр суурийг тогтоон, хүний гарал үүслийн хөгжлийг судлах шинэлэг хувь нэмэр оруулсан юм. Хомо эректусын ердийн хэлбэр нь "Бээжин хүн"-д суурилсаар байна.
Жөүкөүдяны буурийг малтсанаас хойш янз бүрийн цаг үеийн 27 төрлийн чулуужсан олдвор, соёлын дурсгалт зүйлсийг илрүүлсэн байна. Одоо олдсон эртний хүний олдворууд нь хүний хувьслын түүхийн гурван үе шат буюу Хомо эректус, эхэн үеийн хомо сапиенс буюу "Ухаалаг хүн", хожуу хомо сапиенс үүсэх гурван үе шатыг хамарч, эртний хүн төрөлхтний хувьслын дарааллыг бүрэлдүүлсэн шинжлэх ухааны судалгааны чухал ач холбогдолтой юм.
Жөүкөүдяны нийт буурийн хамгаалалтын талбай 4.8 хавтгай дөрвөлжин километр. Үүний гол цөм болох Лонгу уулны хамгаалалтын талбай нь 0.24 хавтгай дөрвөлжин километр. Энэ бүсээс найман чулуужсан олдворын хэсэг олдсоны гурав нь хүний чулуужсан олдворын хэсэг болно. Жөүкөүдяны бууриас олдсон хүний чулуужсан олдворуудаас хамгийн алдартай нь 700-200 мянган жилийн өмнөх "Бээжин хүн"-ий чулуужмал болон 30-10 мянган жилийн өмнөх "Уулан оройн агуйн хүн"-ий олдворууд юм.Түүнчлэн дөрөв болон 27 дугаар байршлаас 200-100 мянган жилийн өмнөх болон 42-38500 жилийн өмнөх эртний хүний чулуужсан олдворуудыг тус тус олжээ.
Музейд Бээжин хүний №V гавлын ясны загвар, насанд хүрсэн эрэгтэй хүнийх, 1140 мл орчим тархины эзлэхүүнтэй. Анхны олдвор нь 1934 онд олдсон гавлын зүүн талын яс болон түүнтэй холбоотой хэсгүүд, 1936 онд илрүүлсэн гавлын баруун талын ясны хэлтэрхий, 1966 онд олдсон урд бүрэн яс, баруун хагас дагзны яс, париетал ясны хэсэг зэрэг дөрвөн хэсгээс бүрдэнэ.1934, 1936 онд олдсон анхны чулуужсан олдворуудын зарим нь алга болсон. 1966 онд олдсон урд яс болон дагзны яс нь одоогоор Хятадын ШУА-ийн Сээр нуруутны палеонтологи, палеоантропологийн хүрээлэнд хадгалагдаж байна.
Мөн "Бээжин хүн"-ий мөчний ясны загварууд бий. Олдсон хүний гар хөлийн ясыг судалснаар тухайн үеийн “Бээжин хүн”-ий өндөр эрэгтэй хүнийх 1.56 метр, эмэгтэйчүүдийнх 1.44 метр орчим байсныг тооцоолж болно.
Лунгу уулны хүн сармагчны агуйгаас 100 мянга гаруй чулуун зэвсгийг илрүүлсэн бөгөөд Эдгээр чулуун зэвсгүүд нь "Бээжин хүн"-ий цуглуулга, ан агнуур, өөрийгөө хамгаалах, хоол хүнс хуваах хэрэгцээг хангахуйц хусуур, цавчих, үзүүртэй эд зүйл зэрэг олон төрлөөр баялаг байв.
1933 онд археологичид уулын оройн агуйд малтлага хийж, 40 гаруй ширхэг хүний чулуужсанясыг олж, түүний дотор харьцангуй бүрэн гүйцэд гурван гавлын яс олжээ."Уулын оройн агуйн хүн"-ий толгойн гавлын ясыг сэргээн засварласнаар "Уулын оройн агуйн хүн" нь орчин үеийн хүмүүсийн дүр төрхтэй маш ойрхон байгааг харж болно. Шинжлэх ухааны судалгаагаар "Уулын оройн агуйн хүн"-ий эрчүүдийн өндөр 1.74 метр, эмэгтэй нь 1.59 метр орчим байдаг нь "Бээжин хүн"-ээс хамаагүй өндөр юм. Ясны зүүг илрүүлсэн нь тухайн үед хүйтнийг тэсвэрлэхийн тулд хүмүүс хувцас оёж сурсныг ойлгож болно.
Музейд "Бээжин хүн"-тэй ижил үеийн хятад хиенагийн иж бүрэн араг яс, Лигийн зэрлэг гахайн гавлын яс, том эвэрт бугын гавлын яс, түүнчлэн "Уулын оройн агуйн хүн"-ий үеийн агуйн баавгай, барын араг яс зэрэг олон амьтны олдворуудын сорьцыг үзэж болно. Эдгээр амьтдын олдворууд нь эртний цаг үеийн палеонтологи, байгаль орчин, цаг уурын судалгаанд чухал мэдээлэл өгдөг.
Хүн сармагчны агуй нь Жөүкөүдяны буурийн бүлгийн хамгийн алдартай хэсэг бөгөөд 1920-иод онд малтлага хийснээс хойш удаан хугацаанд нарны гэрэл, бороо, салхины элэгдэл, уусалт зэрэг байгалийн хүчин зүйлийн нөлөөгөөр эвдэрч, геологийн олон эвдрэл илэрсэн. Энэхүү үнэт буурийг хамгаалах зорилгоор долоон жилийн турш жагсаал хийж, "Хамгийн бага хэмжээгээр хамрах, далд аюулыг арилгах, байгальд нэгтгэх" зарчмаар 2015 онд хүн сармагчны агуйг бүрэн хамрах хамгаалалтын төслийг барьж эхлээд 2018 онд дууссан юм. 2019 онд Жөүкөүдяны буурийн анхны талбайн (Хүн сармагчны агуй) хамгаалагдсан барилга нь Азийн архитекторуудын нийгэмлэгийн хамгаалалтын төслийн цорын ганц алтан шагналыг хүртсэн байна.
