Эдийн засгийн хөгжил түүхийн шинэ шатанд гарахын хэрээр Хятадын хотжилтын үйл явц өсөлтийн хурд өөрчлөгдөж байна. "Хятадын статистикийн жил 2022" болон 2022 оны эдийн засаг, нийгмийн хөгжлийн мэдээллээс үзвэл, 2022 оны эцэст Хятадын хотын байнгын хүн ам 920.71 саяд хүрч, 2021 оныхоос 6.46 саяд хүн нэмэгдэж, хотын шинээр нэмэгдсэн хүн ам 42 жилийн дотор шинэ түвшинд хүрсэн байна.

Өнгөрсөн онд хотын шинээр нэмэгдсэн хүн ам 42 жилийн хамгийн доод түвшинд хүрчээ

Өөрчлөлт нээлтээс хойш Хятадын хотжилтын хурд маш хурдацтай нэмэгджээ. Олон жилийн туршид хотын шинэ нэмэгдсэн хүн амын талаас авч үзвэл, өнгөрсөн зууны 80-аад оноос хойш хугацаанд Хятадын шинээр нэмэгдсэн хотын хүн ам 110 сая байсан бөгөөд үүний 1981, 1982 болон 1984~1987 онд хотын хүн амын тоо 10 саяас давсан байжээ.

Өнгөрсөн зууны 90-д онд арван жилийн дотор хотын хүн амын тоо 142 сая байсан нь 80-аад оныхоос 32 сая хүнээр өссөн үзүүлэлт юм. Ялангуяа 1996 онд Хятадын хотжилтын хурд анх удаа 30 хувьд хүрсний дараа Хятадын хотжилт хурдацтай шатанд орсон нь онцгой анхаарал татаж байна. 1996-2003 онд Хятадын шинэ нэмэгдсэн хотын хүн ам 20 саяас давжээ. 2004 болон 2005 онд энэ тоо 20 саяас бага байсан ч мөн 19 саяас дээш байсан юм.

21-р зууны эхний арван жилд буюу 2008 онд л гэхэд олон улсын санхүүгийн хямралд өртөж, хотын шинэ нэмэгдсэн хүн амын тоо буурсан ч мөн 17.7 саяд хүрчээ. 21-р зууны эхний арван жилийн байдлаар хотын нийт хүн ам 207.64 саяд хүрсэн нь 1980-аад оныхоос бараг 100 сая өссөн үзүүлэлт юм.

21-р зууны 02-р арван жилд Хятадын шинэ аж үйлдвэржилт, мэдээлэлжүүлэлт, хөдөө аж ахуйн модернизацыг гүнзгийрүүлэн хөгжүүлж, хөдөө аж ахуйн шилжүүлгийн хүн амыг хотжуулах бодлогыг хэрэгжүүлснээр хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам хурдацтай өсөх хандлагатай хэвээр байна. Үүнээс 2010-2018 онд жил бүр шинэ нэмэгдсэн хотын хүн ам 20 саяас давжээ. Мөн 2019 онд 19.93 саяд хүрсэн байна. Арван жилийн дотор хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам 239.14 саяд хүрсэн нь мөн хотжилтын хамгийн хурдан үе юм.

Энэ зууны 20-иод онд Хятадын хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам жилээс жилд буурч байна. 2020 онд хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам 2019 оныхоос 1.99 сая, 2021 онд хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам 2020 оныхоос 5.89 саягаар бага байна.2022 онд хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам бараг 28 жилийн дотор анх удаа 10 саяас доош буурч, 2019 оны гуравны нэгээс бага буюу ердөө 6.46 саяд хүрсэн байна.

Хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам 42 жилийн доод түвшинд хүрсэн шалтгаан нь юу вэ? Нэг талаас өнгөрсөн онд гарсан цар тахлын нөлөөний улмаас хотын зарим цагаач ажилчид төрөлх хотдоо эргэн буцаж, хотуудад орж буй хөдөөгийн шинэ ажилчдын тоо ч буурчээ. Өнөөг хүртэл Гуанши, Чунчин, Ганьсү, Чинхай, Жянши, Гүйжөү зэрэг зургаан муж 2022 оны хүн амын тоо баримтаа гаргажээ. Эдгээр мужууд бүгд төв болон баруун муж хотууд болох юм. 2022 онд улсын хүн амын нийт тоо 850 мянгаар буурч, зургаан муж хотын хүн ам бүгд эерэг өсөлтөд хүрснийг анхаарах нь зүйтэй. Шямэнь Их Сургуулийн Эдийн засгийн тэнхимийн дэд профессор Дин Чанфа хэлэхдээ “Өнгөрсөн онд тахалд өртсөн далайн эрэг орчмын бүс нутаг, иргэдийн нутаг буцсан тохиолдол нэмэгдэж, төв болон баруун бүс нутгуудад хөгжлийн боломж ирээдүйд нэмэгдэнэ” гэж дүгнэжээ.

Нөгөөтэйгөөр, хотжилтын явц өөрөө, хотжилтын түвшин тасралтгүй нэмэгдэж, хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам, хотжилт нэмэгдэж байгаа нь одоогийн хотын хүн амын гуравны хоёрт ойрхон байгаа үед ихээхэн удааширч байна.

Гуандүн мужийн системийн шинэчлэл судалгааны холбооны гүйцэтгэх дарга Пэн Пэн “Өнгөрсөн онд хэд хэдэн анхан шатны хот, хоёрдугаар түвшний том хотууд цар тахалд ихээхэн өртсөнийг судалж, олон цагаач ажилчид төрөлх хотдоо буцсан тухай танилцууллаа. Мөн тэрээр,цар тахал өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, хяналт тавих арга хэмжээг оновчтой зохион байгуулах болсны дараа энэ жил болон ирэх онд хотын хүн ам ихээр нэмэгдэх магадлалтай байна. Гэсэн хэдий ч хотжилтын хурд тасралтгүй сайжирвал хотжилт ч хурдацтай хөгжлийн сүүлийн үе шатнаас платформын хөгжлийн үе рүү шилжих болно”.

Жижиг, дунд хотуудын судалгааны хүрээлэнгийн дарга Ню Фэнрүй “Хятадын хотжилтын түвшин ирээдүйд ч нэмэгдэнэ гэж дүгнэжээ. Цар тахал өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, хянах арга хэмжээг өөдрөгөөр авч үзсэний дараа эдийн засаг энэ онд нэмэгдэж, хотын хүн ам ихээхэн нэмэгдэнэ. Тодорхой дээд цэгтээ хүрсний дараа хотын шинээр нэмэгдэх хүн амын тоо буурах хандлагыг харуулна” гэжээ.

Орон сууцын зах зээлд ямар нөлөө үзүүлдэг вэ?

Хотжилтын хурд 60 хувийг давснаар хотжилтын дэд шатанд орно. Нэг талаас ирээдүйн хотжилтын гол зорилго нь энгийн тоо хэмжээгээр сайжруулах биш, харин хотжилтын чанарт илүү анхаарал тавих ёстой.

Дин Чанфа судлаач өнөөгийн байдлаар Хятадын далайн эргийн Хөхмөрөний гурвалжин хойг, Жүжян мөрний гурвалжин хойгийн хотуудын байнгын хүн амын хотжилтын түвшин аль хэдийн маш өндөр байгаа бөгөөд дараагийн хамгийн чухал зүйл бол хотжилтын чанарыг сайжруулах явдал юм. Ирээдүйд орон сууц, боловсрол, эмнэлгийн үйлчилгээ зэрэг төрийн үйлчилгээний дутагдлыг нөхөж, нийтийн эдлэлийн хангамжийг нэмэгдүүлэх, цагаач ажилчдын хотжилтыг түргэсгэх шаардлагатай байна гэж дүгнэжээ.

Нөгөө талаас, орон зайн хувьд, үндсэн хотжилтын явцад хөдөөгөөс хот руу хүн амын урсгалтай харьцуулбал дэд бүтцийн хотжилт нь жижиг, дунд хотуудаас төв хот, сууринд төвлөрөх хотжилтын хэлбэр юм.

-Хятадын хүн амын орон зайн төлөв байдлын талаас нь авч үзвэл сүүлийн жилүүдэд хүн амын урсгалын хоёр гол чиглэл бий болсон. Нэг нь төв, баруун хойд, зүүн хойд болон бусад газрын хүн ам зүүн өмнөд эрэгт төвлөрч байгаа явдал юм. Нөгөөх нь муж дотроо жижиг, дунд хот, хөдөөгийн хүн ам төв суурин хот руу нүүн шилжих явдал юм гэж Ню Фэнрүй хэлжээ.

Хүн ам төв хот, эдийн засгийн хувьд хөгжсөн бүс нутагт төвлөрч байгаа бол хүн амын тасралтгүй гадагш нүүж явж буй зарим хотууд хотжилтын явц удааширч байгаа байдалтай тулгарч байна. Жишээлбэл: Зүүн хойд бүс нутгийн мужийн олон хотууд аж үйлдвэржилт, хотжилтын улмаас харьцангуй эрт байна. Хотуудын хэмжээ бага биш, тухайлбал, Хэган, Жиши хотууд 6 дүүрэгтэй, Фүшинь хот нь мөн 5 дүүрэгтэй, Чичихар хот нь 7 хотын дүүрэгтэй, Шуаняшан, Жямүси, Мүданьжян, Бэньши хот тус бүр 4 дүүрэгтэй. Гэсэн хэдий ч нөөц хомсдож, үйлдвэрлэл багассаны дараа олон хот бас хот багасах нөхцөл байдалтай тулгарч байна.

Энэ оны 01-р сард Хармөрөн мужийн Ичүнь хот Юйхао дүүрэг дэх Шуанхэзи гудамж, Телиньдао гудамжийг Шуанхэзи суурин, Телиньдао суурин болгон өөрчлөн байгуулжээ. Өнгөрсөн оны 12-р сард Ичүнь хот даруй Үцүй дүүргийн Үмахэ, Жиньшань, Шянян, Шүгуан гэсэн 4 дэд албыг хүчингүй болгож, Цүйлуань болон Үмахэ суурины байгуулсан байна.

Хотжилтын түвшин тасралтгүй сайжирснаар хотжилтын түвшин саарч, өргөн хүрээг хамарсан орон сууцын зах зээл ч нэлээд өөрчлөлттэй тулгарч байна. 58 Anju Room Хөрөнгийн судалгааны хүрээлэнгийн дарга Жан Бө “Нийт хүн ам, хотын шинэ нэмэгдсэн хүн амын өөрчлөлтийн талаас нь авч үзвэл, ойрын таваас арван жил буюу урт хугацааны хөгжлийн хувьд үл хөдлөх хөрөнгийн нийт эрэлт хэрэгцээ нь анхны хурдацтай өсөлтийг хадгалахгүй, харин харьцангуй тогтвортой хэмжээнд орно. Үл хөдлөх хөрөнгө дараагийн мөчлөгт орсны дараа шууд тулгарах ёстой асуудал бол нийт эрэлтийг бууруулах явдал юм” гэжээ.

Үүний зэрэгцээ өөр өөр муж, хотуудын үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн ялгаварлал улам эрчимжих болно. Жан Бө хэлэхдээ "Хэдийгээр хүн амын өсөн нэмэгдэж буй талаас нь авч үзвэл, хотын шинэ нэмэгдсэн хүн ам буурч байгаа ч энэ нь хот бүрд хүн амын урсгал дунджаар буурна гэсэн үг биш юм. Учир нь эдийн засаг, нийгмийн хөгжил, сэтгэл татам байдал гээд хотуудын ялгаанаас шалтгаалан өөр өөр хотуудад маш их ялгаа бий".

Олон нэгдүгээр зэрэглэлийн хот, хоёрдугаар зэрэглэлийн хотууд нь ирээдүйн хүн амын урсгалын гол бүсүүд хэвээр байгаа бөгөөд эдгээр хот, бүс нутаг харьцангуй их дэмжлэгтэй хэвээр байх болно. Үүний зэрэгцээ нэгдүгээр зэрэглэлийн хотуудад дээд боловсрол хүртсэн шилдэг боловсон хүчин төвлөрөх төдийгүй энэ нь нэгдүгээр зэрэглэлийн хотуудын үл хөдлөх хөрөнгийн зах зээлийн хөгжлийг дэмжих болно гэж Жан Бө танилцуулсан байна.