"Бүс ба зам" санаачилгыг хамтран байгуулах саналын дагуу 2013 оны 12-р сард Хятадын Баруун Хойд Их Сургууль, Узбекистаны Шинжлэх ухааны академийн Археологийн хүрээлэн хамтран ажиллах гэрээнд гарын үсэг зурж, Хятад, Узбекистаны хамтарсан археологийн багийг байгуулж, Эртний торгоны зам дахь Юэчжи нарын соёлын дурсгалуудыг олж илрүүлэх, торгоны замын түүхэн онцлогийг сэргээхэд хүчин чармайлт гаргаж байна.
Археологийн хамтарсан багийн Хятадын баг нь Баруун Хойд Их Сургууль, Хятадын Шинжлэх ухааны академи, Хятадын үндэсний музей, Шаньши мужийн археологийн хүрээлэн болон бусад салбар нэгжийн ажилтан, тухайлбал түүх, археологи, хэл, биологи, физик, хими, компьютерын салбарын ажилтаныг хамарчээ. Узбекистаны багийн гишүүдэд Узбекистаны Шинжлэх ухааны академиас гадна Ташкентийн их сургууль, Фергана их сургууль, Термезийн их сургуулийн багш, оюутнууд оролцов. Археологийн хамтарсан багийн ахлагч, Торгоны замын захирал, Баруун Хойд Их Сургуулийн археологийн төвийн профессор Ван Жяньшинь "Энэхүү хамтарсан археологийн ажил нь торгоны зам дахь хүмүүсийн солилцооны уламжлал, харилцан суралцах сэтгэлгээний өв залгамжлал, хөгжил юм" гэв.
Хоёр улсын археологийн багийн гишүүдийн хамтын хүчин чармайлтаар археологийн ажилд ахиц дэвшил гарсан байна. Археологийн баг 2015 оны 09-р сараас 11-р сар хүртэл бүс нутгийн өргөн цар хүрээтэй системтэй судалгаа, жижиг малтлагуудыг хослуулсан археологийн загварыг гаргаснаар Самаркандын баруун өмнө зүгт орших баруун Тэнгэр уулын бүсээс Канжүгийн соёлын үлдэгдэлд хамаарах Сазаг үлдэгдлийг олсон билээ. Гань Цянь Канжүгээр дамжин Юэчжид хүрч ирсэн түүхэн баримтыг Ган Цянь давхцаж байгаа нь "Судурын тэмдэглэлд • Даюаний намтар"-т тэмдэглэгдэн үлдсэн байдаг. Энэ нээлт үнэхээр сэтгэл хөдөлгөм явдал билээ.
Археологийн хамтарсан баг 2016 онд Узбекистаны өмнөд хэсэгт орших Байсун хэмээх жижиг хотоос Рабатын үлдэгдэл олсон юм. Ван Жяньшинь танилцуулж хэлэхдээ "Уг оршуулгын газрын булшны хэлбэр, оршуулгын зан заншлын үүднээс тус газар нь Шинжаангын Зүүн Тэнгэр уулны орчмын МЭӨ V зуунаас МЭӨ II зууны үеийн эртний нүүдэлчдийн соёлын үлдэгдэлтэй төстэй юм гэв. Үүний зэрэгцээ Рабатын нутаг дэвсгэрийн цаг хугацаа, орон зайн цар хүрээ, соёлын онцлог нь эртний Хятадын баримт бичигт юэчжи нарын бичиг баримттай сайн тохирч байгаа нь Юэчжи нарын археологийн соёлын үлдэгдэл гэж дүгнэж болно. Өнөөг хүртэл Хятад, Узбекистаны хамтарсан археологи нь үе шаттай үр дүнд хүрч, эртний торгоны замын хөгжил цэцэглэлтийг цаашид ойлгох, Хятад, Төв Азийн соёлын солилцооны түүхийг дэлхийн хэмжээнд гүнзгийрүүлэн судлахад илүү материаллаг нотлох баримтуудыг бидэнд өгч байна.
Археологийн малтлагаас гадна соёлын дурсгалыг хамгаалах үзэл баримтлал нь хамтарсан археологийн ажлыг бүхэлд нь хамарч байна. "Бид зөвхөн мэдээлэл хүсээд, соёлын дурсгалт зүйлсийг хамгаалахгүй байж болохгүй" гэж Ван Жяньшинь хэлэв. Хамтарсан археологийн баг малтлага хийсэн эхний өдрөөс хариуцлагатай хандсан бөгөөд археологийн ажил дууссаны дараа Бүгдийг дүүргэн, хамгаалах ёстой.
2019 оны 2-р сард Узбекистаны Үндэсний түүхийн музейд "Хятад Узбекистаны хамтарсан археологийн ололт амжилтын үзэсгэлэн - Юэчжи, Канжүгийн археологийн олдвор" нээлтээ хийлээ. Сазарган, Рабатын дурсгалт газруудад малтлага хийсэн шил, хаш, оникс зэрэг 80 гаруй соёлын дурсгалыг анх удаа үзэсгэлэнд гаргажээ.
"Узбекистан, Хятад хоёр орон урт удаан хугацааны солилцооны түүхтэй юм. Өнгөрсөн жилүүдэд хоёр орны археологичдын хамтын ажиллагаа маш чухал үр дүнд хүрсэн байна. Узбекистан, Хятадын хамтарсан археологийн төсөл нь түүхийн худалдаа, Хоёр орны соёлын солилцоо хамтын ажиллагааг судлах, хэлэлцэхэд чухал материалаар хангасан байна."Археологийн хамтарсан төслийн Узбекистаны тэргүүн, Узбекистаны ШУА-ийн Археологийн хүрээлэнгийн захирал асан, доктор Амурдин Бердин Муродов хэлэв.
Өнөөг хүртэл археологийн хамтарсан баг Хятад, Узбекистаны хамтарсан археологийн ололт амжилтыг тойрсон олон улсын хурал, үзэсгэлэнг Термез, Ташкент, Шиань, Бээжинд дараалан зохион байгуулж ирсэн байна. Хоёр улсын хамтарсан археологийн үр дүнг цаг тухайд нь хуваалцаж байгаа нь археологийн салбарынхан болон олон нийтээс ихээхэн талархал хүлээж байна. Одоогоор төсөл хэрэгжиж байгаа бөгөөд хоёр улсын хамтын ажиллагааны байгууллагууд халдварт өвчний нөхцөл байдал сайжирсны дараа хамтын ажиллагааны асуудлаар идэвхтэй харилцаа холбоо тогтоож, зөвлөлдөж ажиллаж байна.
"Торгоны замын археологийн судалгаа нь торгоны замын соёлын өвийг хамгаалах, өвлүүлэх шинжлэх ухааны үндэслэлийг бүрдүүлж, хятад улс болон "Бүс ба зам" дагуух улс орон, бүс нутгийн ард түмний харилцан ойлголцол, найрамдалт харилцааг дэмжинэ" гэж Ван Жяньшинь хэлэв.
