ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путин БНХАУ-д хийх төрийн айлчлалынхаа өмнөхөн Синьхуа агентлагийн сурвалжлагчид тусгайлан бичгээр ярилцлага өгөхдөө“Орос Хятад хоёр орон эдийн засаг, соёлын салбарт эрх тэгш, харилцан ашигтай хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэн хөгжүүлж,хоёр орны хөгжил цэцэглэлтэд тус дөхөм үзүүлжээ.Гадаад бодлогын уялдаа холбоог бэхжүүлж, дэлхийн олон туйлт шударга дэг журам тогтоохыг ахиулах нь шинэ эриний Орос, Хятадын иж бүрэн стратегийн хамтын ажиллагааны түншийн харилцааны гэрэлт ирээдүйг тодорхойлж байна”.
Орчин үеийн Орос,Хятадын харилцаа үзэл баримтлалаас давж,улс төрийн нөхцөл байдал хэрхэн өөрчлөгдсөн ч хоёр орны харилцааг олон шат дамжлагатай хөгжүүлэх нь хоёр орны өргөн хүрээнд нийцсэн, гүнзгий харилцан итгэлцсэн стратегийн сонголт юм.Хоёр улс тусгаар тогтнолоо хамгаалж,нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдал, аюулгүй байдлыг хамгаалахын төлөө байнга хамтран ажилладаг.
-Өргөн утгаараа бид эдийн засаг, соёлын салбарт эрх тэгш, харилцан ашигтай хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх замаар Орос, Хятад хоёр орны хөгжил цэцэглэлтийг дэмжинэ.Бид гадаад бодлогын уялдаа холбоог бэхжүүлэх замаар шударга олон туйлт дэлхийн дэг журам тогтоохыг дэмжинэ.Эдгээр нь хоёр орны шинэ эриний иж бүрэн стратегийн түншлэлийн гэрэлт ирээдүйг тодорхойлдог.
Тэрээр хэлэхдээ“Орос Хятадын түншлэлийн харилцаа нь эрх тэгш,харилцан итгэлцсэн, бүрэн эрхт байдлаа харилцан хүндэтгэсэн,бие биенийхээ ашиг сонирхлыг харгалзан үзэх зарчимд суурилсаар ирсэн.Ши Жиньпин дарга шиг ухаалаг, алсын хараатай улс төрч хоёр орны харилцааны хөгжилд онцгой чухал үүрэг гүйцэтгэдэг”.
-Ши Жиньпин дарга бид хоёр 2010 оны 03-р сард анх уулзаж,түүнээс хойш байнга уулзаж,утсаар ярих болсон.Тэрээр харилцаандаа даруу, найрсаг, илэн далангүй, прагматик зан чанарыг харуулдаг.Хоёр орны уулзалт бүр эртний анд нөхдийн солилцоо төдийгүй хоёр талын болон олон улсын мөрийн хөтөлбөрийн хамгийн тулгамдсан асуудлаар санал бодлоо солилцсон үр дүнтэй арга хэмжээ болдог.
2013 онд Ши Жиньпин дарга БНХАУ-ын төрийн тэргүүний хувиар Орост айлчилсан анхны орон болсныг Путин дурсав.Өнгөрсөн оны 03-р сард БНХАУ-ын даргаар улиран сонгогдсоныхоо дараа Ши Жиньпин даргын гадаадад хийсэн анхны айлчлал нь ОХУ-д хийсэн төрийн айлчлал байлаа.Бид бараг таван цагийг хамтдаа өнгөрөөж, ганцаарчилсан яриа өрнүүлсний дараа маргааш нь албан ёсны баялаг арга хэмжээнд оролцов. Путин:
-ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн албан тушаалд орсныхоо дараа айлчлах анхны улсаа БНХАУ-ыг сонгохоор шийдсэн нь хоёр орны түншлэлийн урьд өмнө байгаагүй өндөр түвшинд хүрсэн явдал юм.
Орос, Хятадын ард түмэн найрамдал, хамтын ажиллагааны урт удаан, гүн гүнзгий уламжлалтай бөгөөд энэ нь хоёр орны харилцааны хамгийн чухал үндэс суурь юм.Өнөөдөр Орос,Хятадын харилцаа түүхэн дээд цэгтээ хүрч, олон улсын нөхцөл байдал хүндэрсэн ч хоёр орны харилцаа бэхэжсээр байна.
Энэ жил хоёр орны хувьд онцгой жил гэдгийг Путин онцолжээ.Аравдугаар сарын 1-нд БНХАУ байгуулагдсаны 75 жилийн ой тохионо.Хятад улс энэхүү чухал түүхэн мөчийг гайхалтай амжилтаар угтах гэж байна.Орос улс цаг хугацаагаар шалгагдсан найдвартай найзын хувьд Хятадын амжилтад сэтгэл хангалуун байна.Өнгөрсөн 3/4 зуунд хоёр улс харилцааныхаа хөгжлийн янз бүрийн үе шатуудын түүхэн туршлагад бүрэн тулгуурлан, урт, заримдаа эрчилсэн замыг туулсан.Өнөөдөр хоёр орон харилцан нөхөж буй давуу талууд нь хоёр орны харилцааг иж бүрэн, эрчимтэй хөгжүүлэхэд хүчтэй түлхэц өгч байгааг ойлгох ёстой.
Хоёр талын эдийн засаг, худалдааны прагматик хамтын ажиллагааны талаар Путин онцлон тэмдэглэхдээ“Орос, Хятадын эдийн засаг, худалдааны харилцаа эрчимтэй хөгжиж, гадаад сорилт, хямралыг даван туулах чадвараа харууллаа.Сүүлийн таван жилийн хугацаанд хоёр орны худалдааны хэмжээ хоёр дахин нэмэгджээ.Хятад улс 13 жил дараалан Оросын хамгийн том худалдааны түнш байсаар ирсэн. 2023 онд Орос улс Хятадын худалдааны түншүүдийн чансааны 4-р байрт дэвшинэ.Дотоодын компаниудын хоорондын төлбөр тооцооны 90 гаруй хувь нь үндэсний мөнгөн тэмдэгтээр хийгддэг.
Хоёр тал эрчим хүчний салбарт стратегийн хамтын ажиллагаагаа үргэлжлүүлж, системтэй хэрэгжүүлж, зарим шинэ томоохон төслүүдийг эхлүүлж байна гэж Путин хэллээ.Орос улс Хятадын зах зээлд хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн нийлүүлэх эрч хүчтэй, хөрөнгө оруулалт, үйлдвэрлэлийн чиглэлээр санаачилга хэрэгжиж, хоёр орны тээвэр ложистикийн коридор тогтвортой ажиллан хөгжиж байна.
-Орос,Хятадын эдийн засгийн харилцааны асар том хэтийн төлөвт би итгэлтэй байна.Орос, Хятад хоёр аж үйлдвэр, өндөр технологи, сансар огторгуйн болон цөмийн эрчим хүчийг энхийн зорилгоор ашиглах, хиймэл оюун ухаан, сэргээгдэх эрчим хүч болон бусад шинэлэг салбарт нягт хамтын ажиллагааг хөгжүүлэхийг хичээх болно.Мөн үүний тулд хууль эрх зүй, зохион байгуулалтын сайн нөхцөлийг бүрдүүлж, тээвэр, санхүүгийн дэд бүтцийг хөгжүүлнэ.
Энэ болон дараагийн жил бол Хятад Оросын соёлын жил юм.Орос, Хятад хоёр үе дамжин нягт холбоотой байсан нь хоёр орон урт удаан нийтлэг хилтэй учраас төдийгүй, хоёр тал соёлын нягт харилцаа, боловсон хүчний солилцоог хадгалсаар ирсэн гэж Путин үзэж байна.Өнөөгийн Оросын нийгэм Хятадын соёл урлагийг их сонирхож байна.Одоогоор Орос улсад бага, дунд, их дээд сургуулийн 90 мянга орчим оюутан хятад хэл сурч байна.Хятадын уран бүтээлчдийг оролцуулсан бүтээлч бүлгүүдийн аялал, үзэсгэлэн маш их амжилтад хүрсэн. Жуулчдын урсгал нэмэгдсээр байгаа бөгөөд өнгөрсөн онд ОХУ-ын 730,000 гаруй иргэн Хятадад аялжээ.Путин:
-Хятадын ард түмэн ч Оросын уран зохиол, урлаг, уламжлалын талаар илүү ойр дотно танилцахыг эрмэлзэж байгааг би мэднэ.Манай театрын шилдэг хамтлаг, хөгжимчид Хятадад тогтмол тоглолтоо хийдэг бөгөөд музей нь олон төрлийн үзэсгэлэнг зохион байгуулдаг.Олон үндэстний Орос улсын баялаг, өнгөлөг түүх, бүтээн байгуулалт, соёлын өвийг Хятад найз нөхдөдөө үргэлжлүүлэн үзүүлж байгаадаа маш их баяртай байна.
Путин мөн Хятадын соёлын талаарх хувийн үзэл бодлоо хуваалцжээ.“Би Хятадын өвөрмөц уламжлалыг цаашид судлах сонирхолтой байдаг, ялангуяа Хятадад хийсэн айлчлалынхаа үеэр.ОХУ-д маш их алдартай Хятадын тулааны урлагийн талаар би сайн мэднэ.Би Хятадын гүн ухааныг их хүндэлдэг. Манай гэр бүлийнхэн ч Хятадыг сонирхдог, зарим нь хятад хэл сурч байна”.
Путин Орос, Хятадын олон улсын тавцан дахь хамтын ажиллагааг өндрөөр үнэлэв.Олон улсын хэлэлцэх асуудлын хүрээнд хоёр орон ижил эсвэл ижил байр суурьтай байгааг тэрээр онцлов.Хоёр улс олон улсын эрх зүйн зонхилох үүргийг дэмжиж, тэнцвэртэй, хуваагдашгүй, иж бүрэн, тогтвортой дэлхийн болон бүс нутгийн аюулгүй байдлыг бий болгохыг дэмжиж, үүний зэрэгцээ НҮБ-ын зохицуулах гол үүргийг гүйцэтгэдэг.Худал хуурмаг, хоёр нүүр гаргах санаа зорилго, зохиомол дүрмэд суурилсан дэг журам тогтоох гэсэн барууны оролдлогыг Орос ч, Хятад ч хүлээн зөвшөөрөхгүй.
Одоогийн байдлаар БРИКС, Шанхайн хамтын ажиллагааны байгууллага зэрэг олон талт механизмууд "Дэлхийн өмнөд бүс"-ийн орнуудыг эрх тэгш, нээлттэй, ил тод, хүртээмжтэй байх үзэл санаагаар нэгтгэж, дэлхийн засаглалын тогтолцооны шинэчлэлийг ахиулж байна.Путин хэлэхдээ,бидний идэвхтэй оролцоотойгоор баруунаас хараат бус зарим олон талт байгууллага, механизмууд байгуулагдаж, үйл ажиллагаа нь тэгш эрх, шударга, нээлттэй, бие биенийхээ ашиг сонирхлыг хүндэтгэх зарчимд суурилж байна.
Энэхүү харилцан ашигтай хамтын ажиллагааны баттай жишээ ШХАБ болон БРИКС юм.Тэд шинээр бий болж буй олон туйлт дэлхийн дэг журмын гол тулгуур болохоо баттай тогтоосон.ШХАБ болон БРИКС нь цэцэглэн хөгжиж буй олон улсын индэр болж, түүний хүрээнд янз бүрийн оролцогчид улс төр, аюулгүй байдал, эдийн засаг, хүмүүнлэгийн салбарт бүтээлч хамтын ажиллагаа өрнүүлж байна.Үүний нотолгоо бол ШХАБ, БРИКС-ийн үйл ажиллагааг бусад улс орнууд сонирхож, гишүүн орнуудын тоо байнга нэмэгдэж байгаа явдал юм.
БРИКС-ийн хамтын ажиллагааны механизм гишүүнчлэлийн өргөтгөлийг шинэ эхлэл болгон авч, "БРИКС-ийн агуу хамтын ажиллагаа"-ны шинэ эринд орлоо.ОХУ энэ жил БРИКС-ийг даргалж байна.В.Путин хэлэхдээ“Оросын БРИКС-ийн даргын албан тушаалын ажил тогтвортой урагшилж байна.Улс төрийн аюулгүй байдал, эдийн засаг санхүү, ард иргэд, соёлын харилцаа зэрэг хамтын ажиллагааны гурван том салбарт ажил ид өрнөж байна.ОХУ-ын хэлтэс, бизнесийн хүрээлэл, нийгмийн бүх салбарууд маш баялаг хөтөлбөр бэлтгэсэн. Ерөнхийлөгчийн бүрэн эрхийн хугацаанд нийт 200 гаруй арга хэмжээ зохион байгуулахаар төлөвлөжээ”.
В.Путин хэлэхдээ, Оросын БРИКС-ийн ээлжит дарга байхын нэг гол зорилго нь шинэ гишүүдийг БРИКС-д органик байдлаар нэгтгэх, хамтын ажиллагааны одоо байгаа механизмд нэгдэхэд идэвхтэй туслах явдал юм.Өөр нэг анхаарах зүйл бол БРИКС-ийн орнуудын дэлхийн үйл хэрэгт эрх мэдлийг нэмэгдүүлэх,илүү ардчилсан, тогтвортой, шударга олон улсын харилцааны тогтолцоог байгуулахад тус дөхөм үзүүлэх чадавхыг дээшлүүлэх зохицуулалтын ажлыг үргэлжлүүлэх явдал юм.
БРИКС-ийн хамтын ажиллагаа харилцан хүндэтгэж, эрх тэгш, нээлттэй зөвшилцөх үзэл санааг баримтална.Ийм учраас механизм нь "Дэлхийн өмнөд" болон "Дэлхийн зүүн" орнуудад маш их сонирхол татдаг.Эдгээр орнуудын үүднээс БРИКС бол тэдний дуу хоолойг сонсож, үнэлж болох талбар юм.
Украины хямралыг улс төрийн аргаар зохицуулах Хятадын санал, хүчин чармайлтыг дүгнэхдээ Путин:
-Хятадын байр суурийг Орос нааштай үнэлж байна.Хятад улс Украины хямралын үндсэн шалтгаан, түүний дэлхийн геополитикийн нөлөөг маш тодорхой хэлж байна. Энэ нь 2023 оны 02-р сард Хятадын нийтэлсэн "Украины хямралыг улс төрийн аргаар шийдвэрлэх тухай Хятадын байр суурь"-ын 12 зүйл заалтад тусгагдсан юм.Баримт бичигт тусгагдсан санаа, зөвлөмжүүд нь нөхцөл байдлыг тогтворжуулахад Хятадын анд нөхдүүд хувь нэмрээ оруулах чин хүсэлтэй байгааг харуулж байна.Ши Жиньпин даргын саяхан дэвшүүлсэн Украины хямралыг энхийн замаар шийдвэрлэх дөрвөн зарчим нь дээр дурдсан баримт бичгүүдийн органик нэмэлт юм.БНХАУ-ын санал болгож буй ажил хэрэгч, бүтээлч арга хэмжээ бол хүйтэн дайны үеийн сэтгэлгээнээс татгалзаж, аюулгүй байдлын хуваагдашгүй зарчмыг баримтлах, олон улсын эрх зүйн хэм хэмжээг дагаж мөрдөх, цэргийн хүчний зорилго, зарчмыг баримтлах зэрэг санааг хөгжүүлэх явдал юм.Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын дүрэм, тэдгээрийн цогц байдал, харилцан хамааралд анхаарлаа хандуулдаг.
Мөн Путин хэлэхдээ“Орос улс хэлэлцээрээс хэзээ ч татгалзаж байгаагүй бөгөөд энэ мөргөлдөөнийг энхийн замаар иж бүрэн, тогтвортой, шударгаар шийдвэрлэнэ гэж найдаж байна.Бид Украины асуудлаар яриа хэлэлцээ хийхэд нээлттэй, гэхдээ эдгээр хэлэлцээ нь энэ мөргөлдөөнд оролцож буй бүх улс, түүний дотор Оросын эрх ашгийг харгалзан үзэх ёстой."
Путин хэлэхдээ“Орос улс хэлэлцээрээс хэзээ ч татгалзаж байгаагүй бөгөөд энэ мөргөлдөөнийг энхийн замаар иж бүрэн, тогтвортой, шударгаар шийдвэрлэнэ гэж найдаж байна.Бид Украины асуудлаар яриа хэлэлцээ хийхэд нээлттэй, гэхдээ эдгээр хэлэлцээ нь энэ мөргөлдөөнд оролцож буй бүх улс орны ашиг сонирхлыг, тэр дундаа Оросын эрх ашгийг харгалзан үзэх ёстой.
"Путин мөн шинэ хугацаанд үндэсний бүтээн байгуулалтын төлөвлөгөө, зорилтуудыг танилцуулав.Тэрээр хэлэхдээ “Энэ оны 02-р сарын 29-ний өдөр ард түмэндээ хандаж хэлсэн үгэндээ улс орны бүх бүс нутгийг хөгжүүлэх, эдийн засаг, нийгмийг хөгжүүлэх, төрөлтийг нэмэгдүүлэх, хүүхэдтэй гэр бүлд дэмжлэг үзүүлэх зэрэг зорилтуудыг дэвшүүлсэн. Энэ нь ядуурлаас ангижрах, тэгш бус байдлыг арилгахад практик ач холбогдолтой юм.Эдгээр ажлуудын цар хүрээ, тэдгээрийг хэрхэн шийдвэрлэхийг бид ойлгож байна.Үүнд ард түмний эв нэгдэл, шаардлагатай нөөц боломж, төр, бизнес, иргэний нийгмийн хамтын ажиллагааны арвин туршлага бидэнд бий.
“Худалдан авах чадвараараа Орос улс дэлхийн эхний тавд багтаж байна.Бидний өнөөгийн зорилт бол дэлхийн дөрөв дэх том эдийн засаг болох явдал бөгөөд хамгийн чухал нь бүх салбарын хөгжлийн чанар, үр ашгийг дээшлүүлж, Оросын иргэдийн сайн сайхан байдлыг дээшлүүлэх явдал юм.Орос улс бүх стратегийн төлөвлөгөөгөө хэрэгжүүлж чадна гэдэгт итгэж байна.Энэ тал дээр бид дэлхийн өнцөг булан бүрээс сайн хөрш, найдвартай найз Хятад улстай хамтран ажиллахад бэлэн байна”гэж Путин онцолжээ.
