Ши Жиньпин дарга ОХУ-ын Ерөнхийлөгч Владимир Путины урилгаар 2023 оны 03-р сарын 20-ноос -22-ны хооронд ОХУ-д төрийн айлчлал хийлээ. Айлчлалын төгсгөлд Төрийн зөвлөлийн гишүүн бөгөөд ГХЯ-ны сайд Чинь Ган дагалдан яваа сэтгүүлчдэд айлчлалын талаар танилцуулав.

Чинь Ган:

- Ши Жиньпин дарга хоёр чуулган амжилттай өндөрлөсний дараахан Орост төрийн айлчлал хийсэн нь энэ онд Хятадын төрийн тэргүүний дипломат харилцааны шинэ хөшгийг нээсэн юм. Энэ удаагийн айлчлалын онцгой цаг хугацаа, баялаг утга санаа, үр өгөөжтэй үр дүн нь Хятад улсын бие даасан, энх тайвны гадаад бодлогын баримтлалыг илэрхийлж байна. Олон улс энэ удаагийн айлчлалд их анхаарал хандуулж байгаа бөгөөд Ши Жиньпин даргын ОХУ-д хийсэн айлчлал нь дэлхийн геополитикт асар их нөлөө үзүүлсэн томоохон үйл явдал боллоо гэж ерөнхийд нь үзэж байна. Олон улсын нөхцөл байдлыг тогтвортой байлган, олон улсын харилцааг ардчилсан болгоход хувь нэмэр үзүүлнэ.

НЭГ. ТУСГААР ТОГТНОЛОО ХАМГААЛЖ, ШУДАРГА ЁСЫГ ХАМГААЛНА

Чинь Ган:

- Эдүгээ дэлхийн байдал хурдтай хувирч, олон улсын хүчний тэнцвэрт байдалд гүнзгий зохицуулалт хийж байна. Энх тайван, хөгжил, хамтын ажиллагаа, ялалтын үр дүнд хүрсэн түүхэн чиг хандлага нь няцаашгүй юм. Үүний зэрэгцээ ноёрхогч үзэл, нэг талт үзэл, ивээх үзлүүд газар авсаар байна. Дэлхийн томоохон гүрнүүд, НҮБ-ын Аюулгүйн зөвлөлийн байнгын гишүүн орны хувьд Хятад, Оросын харилцаа хэрхэн хөгжиж байгаа нь дэлхийн стратегийн тогтвортой байдал, аюулгүй байдал, цаашдын дэлхийн бүтцийн хувьсалд чухал нөлөөтэй. Олон улсын нөхцөл байдал ээдрээтэй байх тусам Хятад, Орос хоёр орны харилцаа хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх нь илүү чухал болж байна.

Айлчлалыг тохиолдуулан Ши Жиньпин дарга, Ерөнхийлөгч Путин нар тус тус гарын үсэг зурсан өгүүлэл нийтэлж, Хятад, Оросын стратегийн хамтын ажиллагааг олон улсын энх тайван, аюулгүй байдлыг сахин хамгаалах гол тулгуур гэж нэрлэжээ. Ши Жиньпин дарга:

- Хятад улс бие даасан энх тайвны гадаад бодлого баримталж, тухайн асуудлын ач тусыг үндэслэн бие даан дүгнэлт гаргасаар ирсэн. Бүх улс орон өөрийн үндэсний нөхцөлд тохирсон хөгжлийн замаар замнах эрхтэй. Дэлхийд дээгүүр улс гэж байдаггүй, бүх нийтийг хамарсан үндэсний засаглалын загвар байдаггүй, тодорхой улс орон хөгжих олон улсын дэг журам байдаггүй. Хуваагдаагүй, амар амгалан, үймээн самуунтай ертөнц бол бүх хүн төрөлхтний нийтлэг ашиг сонирхолд нийцдэг. Хятад, Орос улс дэлхийн засаглалыг олон улсын хамтын нийгэмлэгийн хүлээлтэд нийцсэн чиглэлд удирдан чиглүүлж, сайжруулж, хүн төрөлхтний хувь заяаны хамтын нийгэмлэгийн байгуулалтыг дэмжих ёстой. Улс орнууд энх тайван, хөгжил, шударга ёс, ардчилал, эрх чөлөө зэрэг нийт хүн төрөлхтний нийтлэг үнэт зүйлсийг сурталчлах, сөргөлдөөн биш яриа хэлэлцээ, гадуурхах бус нийтийг хамарсан байх, эв найрамдалтай, хамтдаа ялалт байгуулж, дэлхийн энх тайван, хөгжлийг дэмжих ёстой гэдэгт хоёр тал санал нэгдэв. Хоёр тал Хятад, Оросын харилцааг өргөн, урт хугацааны хэтийн төлөвийн үүднээс харж, ойлгож, НҮБ-ын гол цөм болох олон улсын тогтолцоо, олон улсын эрх зүйд суурилсан олон улсын дэг журам, олон улсын харилцааны үндсэн хэм хэмжээг тууштай хамгаалах болно. НҮБ-ын дүрмийн зорилго, зарчмуудыг баримталж, жинхэнэ олон талт үзэл баримтлалыг баримтлах нь дэлхийн олон туйлшрал, олон улсын харилцааг ардчилахыг дэмжинэ.

Чинь Ган:

- 10 жилийн өмнө Ши Жиньпин дарга Москвагийн Олон улсын харилцааны дээд сургуульд илтгэл тавихдаа хүн төрөлхтний хувь заяаны хамтын нийгэмлэг байгуулах үзэл баримтлалыг анх дэвшүүлсэн юм. Сүүлийн 10 жилийн хугацаанд энэ үзэл баримтлалыг улам олон улс орон илэрхийлж, дэмжиж байна. Бүх улс орон нэг хувь заяаг хуваалцаж, эв санааны нэгдэлтэй байж л хүн төрөлхтний өмнө тулгамдаж буй дэлхий нийтийн сорилтыг шийдвэрлэх боломжтой гэдгийг олон улсын нөхцөл байдлын хувьсал удаа дараа нотолсон. Өнөөгийн дэлхийн хамгийн гол зөрчил нь улс орнуудын хэтрүүлсэн “Ардчилал, авторитаризм” гэж нэрлэгдэх зүйл огтхон ч биш, харин хөгжил, хөгжлийг хязгаарлах, шударга ёс, эрх мэдлийн хоорондох тэмцэл юм. Нэг талт үзэл, ноёрхогч байдал газар авч байгаа нөхцөлд Хятад, Оросын стратегийн уялдаа холбоогоо нягтруулж, бэхжүүлэх нь илүү үнэ цэнтэй. Хятад, Орос хоёр улс дэлхийн олон туйлшрал, олон улсын харилцааг ардчилалтай болгохыг тууштай дэмжиж байгаа нь олон улсын шударга ёсыг сахин хамгаалах хэрэгцээ бөгөөд хүн төрөлхтний хувь заяаны хамтын нийгэмлэгийг байгуулахын зүй ёсны утга учир юм. Мөн Цаг үеийн дэвшил, түүхэн хөгжлийн зөв чиг хандлагын илэрхийлэл юм.

ХОЁР. САЙН ХӨРШИЙН НАЙРСАГ ХАРИЛЦАА, ХАРИЛЦАН ИТГЭЛЦЛИЙГ БАРИМТАЛЖ, ХЯТАД, ОРОСЫН ХАРИЛЦААГ ХӨГЖҮҮЛНЭ

Чинь Ган:

- 2013 онд Ши Жиньпин дарга БНХАУ-ын даргын албан тушаалд томилогдсон цагаас хойш гадаадад хийсэн анхны айлчлалынхаа үеэр Москвад ирсэн юм. Ши Жиньпин дарга 10 жилийн дараа дахин бүрэн эрхийнхээ эхний зогсоолоор Оросыг сонгосон нь санамсаргүй хэрэг биш, сайтар тунгаан бодож гаргасан улс төрийн шийдвэр юм. Өнөөдрийг хүртэл Хятад, Оросын харилцааны хөгжил нь түүхэн гүн гүнзгий логиктой. Хятад, Орос бол бие биенийхээ хамгийн том хөрш. Хятад, Оросын харилцаа нь эвсэлд үл нэгдэх, сөргөлдөхгүй, гуравдагч этгээдийг онилохгүй байх зарчмыг баримталж, харилцан хүндэтгэж, харилцан итгэлцлийг баримталдаг. Энэ нь зөвхөн тус тусын хөгжил, сэргэн мандалд тус дэм үзүүлэх төдийгүй, олон улсын шударга ёсыг хадгалахыг эрмэлзэж, томоохон улс орнуудын харилцааны шинэ хэлбэрийн үлгэр жишээг бий болгосон. Сүүлийн 10 жилийн хугацаанд Ши Жиньпин дарга Путин хоёр ойр дотно харилцаатай байж, бие биенээ тууштай дэмжиж ирсэн. ХКН-ын ХХ их хурал болон Бүх Хятадын Ардын Төлөөлөгчдийн Их Хурлын дарга Ши Жиньпин ХКН-ын Төв хорооны ерөнхий нарийн бичгийн даргаар улиран сонгогдсоны дараа Ерөнхийлөгч Путин шууд утсаар баяр хүргэжээ. Энэ айлчлалын үеэр Ши Жиньпин дарга:

- Ирэх онд Орос улсад ерөнхийлөгчийн сонгууль болно, ерөнхийлөгч Путины хүчтэй удирдлага дор Орос улс хөгжил дэвшил, сэргэн мандалтад асар их ахиц дэвшил гаргасан. Оросын ард түмэн ерөнхийлөгч Путиныг тууштай дэмжинэ гэдэгт би итгэлтэй байна. Хоёр орны төрийн тэргүүн нарын харилцан итгэлцэл өндөр түвшинд хүрсэн нь шинэ эриний Хятад, Оросын иж бүрэн стратегийн хамтын ажиллагааны түншлэлийн харилцааг стратегийн чиглэлд чиглүүлж, улс төрийн хүчтэй баталгаа болж байна.

Айлчлалын үеэр Ерөнхийлөгч Путин Ши Жиньпин даргатай урт удаан, чин сэтгэлээсээ, найрсаг, үр дүнтэй яриа өрнүүлж, ОХУ-ын Ерөнхий сайд, Шадар сайд, Засгийн газрын бараг бүх гишүүд холбогдох арга хэмжээнд оролцов. Ши Жиньпин дарга улиран сонгогдсоныхоо дараа Оросыг гадаадад хийх айлчлалынхаа эхний зогсоол болгосон нь шинэ эриний Орос, Хятадын харилцааны онцлогийг бүрэн илэрхийлж, Орос, Хятадын харилцааны ирээдүйн хөгжилд түүхэн чухал ач холбогдолтой гэж Оросын тал удаа дараа мэдэгдэв. Оросын тал Хятадын шинэ засгийн газартай нягт уялдаа холбоотой ажиллаж, олон салбар, бүх түвшний солилцоогоо эрчимжүүлж, худалдаа, хөрөнгө оруулалт, эрчим хүч, хил дамнасан тээвэр болон бусад салбарын ажил хэрэгч хамтын ажиллагаа, ард түмэн, соёлын солилцоог ахиулахыг хүсэж байна гэж илэрхийллээ. Хоёр орны төрийн тэргүүн нар "Шинэ эриний иж бүрэн стратегийн хамтын ажиллагааны уялдаа холбоог гүнзгийрүүлэх тухай Хятад, Оросын хамтарсан мэдэгдэл" болон "Хятад, Оросын эдийн засгийн хамтын ажиллагааны 2030 он хүртэлх гол чиглэлийн хөгжлийн төлөвлөгөөний хамтарсан мэдэгдэл"-д хамтран гарын үсэг зурав. Дараагийн шатанд хоёр орны харилцаа, хамтын ажиллагааг төрөл бүрийн салбарт хөгжүүлэхэд чухал ач холбогдолтой бөгөөд төлөвлөлт хийгдэж, хөдөө аж ахуй, ойн аж ахуй, суурь шинжлэх ухаан, зах зээлийн хяналт, болон хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлд хамтран ажиллахаар гарын үсэг зурсан юм. Талууд бие биенийхээ язгуур эрх ашигт нийцсэн асуудлаар цаашид ч бие биенээ дэмжиж, дотоод хэрэгт хөндлөнгөөс оролцох гадны хүчний оролдлогыг хамтран эсэргүүцэх болно гэдгээ дахин илэрхийлэв. Оросын тал "Тайваний тусгаар тогтнол"-ын аливаа хэлбэрийг эсэргүүцэж, Хятадын тусгаар тогтнол, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хамгаалах арга хэмжээг тууштай дэмжиж байна гэдгээ илэрхийллээ.

Чинь Ган:

- Хятад, Оросын харилцааны хөгжил нь улс төрийн бат бэх үндэс суурьтай, дотоод хөдөлгөгч хүч чадалтай. Ши Жиньпин даргын онцлон тэмдэглэснээр, Хятад, Оросын харилцааг нягтруулж, хөгжүүлэх нь Хятад улс өөрийн үндсэн ашиг сонирхол, дэлхийн хөгжлийн ерөнхий чиг хандлагад тулгуурлан хийсэн стратегийн сонголт юм. Энэ нь нэг удаагийн үйл явдлаар өөрчлөгдөхгүй, ганхахгүй. Хятад, Оросын харилцаа олон улсын хямралын сорилтыг даван туулах чадварын түлхүүр нь бие биетэйгээ зөв зохицох арга замыг олох явдал гэдгийг түүх нотолсон. Хятад, Оросын харилцаа бол хаалттай, онцгой, хувиа хичээсэн, явцуу үзэлтэй бүлгийн улс төрөөс эрс ялгаатай, тод, нээлттэй нөхөрлөл юм. Шинэ нөхцөл байдалд Хятад, Орос хоёр тал иж бүрэн стратегийн хамтын ажиллагааны түншийн харилцааг ахиулж, хоёр ард түмэнд ашиг тусаа өгөхөөс гадна хүн төрөлхтний хөгжил дэвшилд шинэ хувь нэмэр оруулах болно.

ГУРАВ. ЭНХИЙГ ЭРХЭМЛЭН, ЯРИА ХЭЛЭЛЦЭЭГ ДЭМЖИЖ, ТОМООХОН УЛС ОРНЫ ҮҮРЭГ ХАРИУЦЛАГАА ХАРУУЛАХЫГ ТУУШТАЙ БАРИМТАЛНА

Чинь Ган:

- Энэ удаагийн айлчлал нь Украины хямрал хурцдаж, сөрөг нөлөө нь үргэлжилсээр байгаа энэ үед болж байна. Ихэнх улс орон түгшиж, хурцадмал байдлыг намжаахыг уриалж байна. Гал зогсоож, дайныг зогсоохыг уриалсан тайван, оновчтой дуу хоолой нэгдсээр байна. Саяхан Хятад улсын дэмжлэгээр Саудын Араб, Иран Бээжинд амжилттай яриа хэлэлцээ хийж, дайсагналыг найрамдал болгон хувиргаж, хоёр орны дипломат харилцааг сэргээхээр шийджээ. Олон улс үүнийг өндрөөр үнэлж, Саудын Араб-Лалын Бээжингийн яриа хэлэлцээ нь Хятад улс шударга, найдвартай, хариуцлагатай том орон гэдгийг бүрэн нотолсон бөгөөд Хятад улс бүс нутгийн халуун цэгийн асуудлыг зохицуулахад илүү их үүрэг гүйцэтгэнэ гэж найдаж байна. Украины хямрал эхэлснээс хойш Хятад улс бодитой, шударга байр сууриа баримталж, энхийн хэлэлцээг идэвхтэй дэмжсээр ирсэн. Хятад улс саяхан "Украины хямралыг улс төрийн аргаар шийдвэрлэх Хятадын байр суурь" баримт бичгийг нийтэлж, Ши Жиньпин даргын дэвшүүлсэн "Дөрвөн нийтлэг", "Дөрвөн байх ёстой", "Бодууштай гурван зүйл" гэсэн үндсэн санааг багтаасан. Улмаар бүх талуудын үндэслэлтэй санаа зовоосон асуудал бөгөөд олон улс, нийгэмд өргөнөөр ойлгогдож, хүлээн зөвшөөрөгдсөн. Украины тал мөн Хятад улс гал зогсоож, дайныг зогсооход тус дэм үзүүлэх хүчин чармайлтыг нааштай үнэлж, Хятад, Украины найрсаг харилцааг чухалчилж, Хятадын талтай харилцаагаа хэвээр хадгалахыг хүсэж байна гэж хэллээ.

Энэ удаагийн айлчлалын үеэр Ши Жиньпин дарга, Ерөнхийлөгч Путин нар Украины хямралын талаар илэн далангүй, гүнзгий санал солилцсон байна. Ши Жиньпин дарга:

- Түүхэнд мөргөлдөөнийг яриа хэлэлцээ, хэлэлцээрээр шийдвэрлэж ирсэн. Нөхцөл байдал хэдий чинээ хэцүү байна, төдий чинээ энх тайванд илүү их орон зай үлдээх ёстой. Зөрчилдөөн хурцдах тусам бид яриа хэлэлцээ хийх хүчин чармайлтаа орхиж чадахгүй. Бүх талууд нийтлэг, иж бүрэн, хамтын ажиллагаатай, тогтвортой аюулгүй байдлын үзэл баримтлалыг баримталж, эрх тэгш, оновчтой, прагматик яриа хэлэлцээ, зөвшилцөхийг шаардаж байгаа цагт Украины хямралыг зохицуулах боломжийн гарцыг олох нь гарцаагүй. Оросын тал Хятад улсын бодитой, шударга, тэнцвэртэй байр суурийг өндрөөр үнэлж, Орос, Хятадын байр суурийг сайтар судалж, энхийн хэлэлцээ хийхэд нээлттэй, Хятад улс энэ талаар бүтээлч үүрэг гүйцэтгэхийг сайшааж байна гэж хэлсэн юм. Хэлэлцээний дараа хоёр улсын төрийн тэргүүн хамтарсан мэдэгдэлд гарын үсэг зурж, НҮБ-ын дүрмийн зорилго, зарчмыг баримтлан, олон улсын хуулийг хүндэтгэх ёстойг дахин онцоллоо. Оросын тал энхийн хэлэлцээг аль болох хурдан сэргээх амлалтаа дахин нотлоод, Хятад улс Украины хямралыг улс төр, дипломат шугамаар зохицуулахад нааштай үүрэг гүйцэтгэх хүсэлтэй байгааг сайшааж байна.

Чинь Ган:

- Хятад бол Украины хямралыг үүсгэгч ч биш, хямралд оролцогч тал ч биш, харин хямралыг улс төрийн аргаар шийдвэрлэхийг дэмжигч, энхийн хэлэлцээг дэмжигч юм. Зарим улс орнууд геополитикийн хувийн ашиг сонирхлоос болж энхийн хэлэлцээнд зориудаар саад учруулж, тэр ч бүү хэл Хятад руу халдаж, нэр хүндийг нь гутаахын тулд элдэв цуурхал, худал хуурмаг зохиож байна. Гэхдээ шударга ёс сэтгэлд байна. Хэн нь гал дээр тос нэмж байна, хэн нь энх тайван, яриа хөөрөөг сурталчилж байгаа нь дэлхий нийтэд ил байна. Хятадын байр суурь тодорхой бөгөөд тууштай, энх тайван, дайны хооронд энх тайвныг, яриа хэлэлцээ ба хориг арга хэмжээний хооронд яриа хэлэлцээг эсэргүүцэх, тулалдах хоёрын хооронд энх тайван байхыг сонго. Хятад улс улс төрийн хувийн ашиг сонирхолгүй, геополитикийн заль мэх хийдэггүй, энх тайвныг баримталж, яриа хэлэлцээг дэмжин, гал зогсоох, дайныг зогсоохыг чин сэтгэлээсээ тууштай баримталж байгаа нь Хятад улс томоохон улс орны үүрэг хариуцлагаа ухамсарлаж байгаа явдал юм. Хятадын онцлогтой улс орны дипломат ажиллагаа нь Орос, Украин зэрэг дэлхийн ихэнх орны ард түмний ашиг сонирхол, хүлээлттэй нийцэж байна.

Ши Жиньпиний айлчлал бол найрамдал, хамтын ажиллагаа, энх тайвны түүхэн аялал бөгөөд Ши Жиньпиний дипломат сэтгэлгээний бас нэгэн амжилттай хэрэгжсэн үйл хэрэг юм гэж Чинь Ган төгсгөлд нь хэлэв. Олон улсын төөрөгдөл, түгшүүрийн эгзэгтэй мөчид Ши Жиньпин дарга ерөнхий чиг хандлагыг ахин ухаарч, гол тулгуур болж, Хятадын гадаад бодлогын үнэт тогтвортой байдлыг итгэлтэйгээр бий болгосон. Дэлхийн хэмжээний гүрний удирдагчийн ер бусын манлайлал, олон улсын хямралтай нөхцөл байдалд стратегийн шийдэмгий байдал, улс төрийн мэргэн ухаан, эр зоригийг илэрхийлжээ. Энэ жил бол ХКН-ын ХХ их хурлын үзэл санааг бүрэн хэрэгжүүлсэн анхны жил юм. Цар тахлын бодлогоо оновчтой болгон, гадаад улс хоорондын солилцоог эмх цэгцтэй сэргээснээр Хятадын дипломат ажиллагаа эрчимтэй эхэлж, хурдтай урагшилж байна. Бид Ши Жиньпиний дипломат үзэл санааны мөн чанарыг гүн гүнзгий ойлгож, Намын төв хорооны эргэн тойронд улам нягт нэгдэх ёстой. Хариуцлагаа үүрч, нөхцөл байдалд дасан зохицож, шинэ нөхцөл байдлыг нээж, үндэсний бүрэн эрх, аюулгүй байдал, хөгжлийн ашиг сонирхлыг тууштай хамгаалж, дотоодын өндөр чанартай хөгжилд идэвхтэй үйлчлэн, гадаад бодлогын зорилгоо баримтална. Дэлхийн энх тайван, хамтын хөгжлийг ахиулж, социалист шинэчлэлийн цогц бүтээн байгуулалтад хувь нэмэр оруулж, гадаад таатай орчныг бүрдүүлэн, шинэ эриний Хятадын онцлогтой томоохон улс орнуудын дипломат харилцааны шинэ хуудсыг бичнэ.