Нэг ширхэг эрдэнэ шишийн ургамал хэр их ургацын нөөц боломж авчирдаг вэ. Тунляо хотын тариалангийн талбайд тариалалтын нягтралыг нэмэгдүүлэхэд чиглэсэн шинэчлэл тасралтгүй өрнөж байна.
Нэг мү талбайгаас хэр их эрдэнэ шиш хураан авах боломжтой вэ
Уламжлалт тариалалтын арга барилаар нэг мү талбайд ойролцоогоор 4000 ширхэг эрдэнэ шишийн хураалт авдаг байв. Харин өнөөдөр эрдэнэ шишийг нягтралтай тариалж, өндөр ургац авах технологийн ачаар Тунляо хотод нэг мү талбайгаас хураан авах эрдэнэ шишийн тоо 5000-аас давж, зарим жишиг талбайд ургамлын нягтрал 6000 ширхэгт хүрчээ. Ургамал хоорондын зайд гарсан өчүүхэн өөрчлөлтийн цаана шинжлэх ухаан, технологи, чанартай үр, хөдөө аж ахуйн машин механизм, ус болон бордооны хангамжийг уялдуулан хөгжүүлсэн «Тариалалтын нягтралыг нэмэгдүүлэх аргыг» өрнүүлж, газрын үр тариа үйлдвэрлэх хүчин чадлыг тасралтгүй нэмэгдүүлж байна.
Хорчин дүүргийн 1000 му талбайг хамарсан, 100 му талбайн жишиг тариалалттай уялдуулсан ус, бордооны автоматжуулсан хангамжийн бааз.
Одоогийн байдлаар Тунляо хотын эрдэнэ шишийн тариалалтын нийт талбай 20 сая мү орчимд хүрэв. Эрдэнэ шишийг нягтралтай тариалах аргыг хэрэгжүүлж, өндөр ургац авах технологийн загварыг 13.54 сая мү талбайд нэвтрүүлжээ. Мөн 4 сая мү талбайд нэгж талбайгаас нэг тонн үр тариа хураан авах «Тонн ургацын тариалангийн талбай» байгуулахаар төлөвлөж байна. Энэхүү технологи нь 8 хошуу, дүүрэг, 104 сум, суурин болон 1914 гацаа тосгоныг хамарчээ. Хотын хэмжээнд 100 му талбай бүхий 930 жишиг тариалангийн талбай, 1000 мү талбай бүхий 139 загвар талбай, 10 мянган мү талбай бүхий 24 томоохон жишиг бүс байгуулсан байна.
Хятадын Хөдөө аж ахуйн шинжлэх ухааны академийн Таримал ургамлын шинжлэх ухааны хүрээлэнгийн судлаач, Хөдөө аж ахуй, хөдөөгийн хөгжлийн яамны эрдэнэ шишийн нэгж талбайн ургацыг нэмэгдүүлэх ажлын удирдамжийн хэсгийн ахлагч Ли Шаокүнь:
- Эрдэнэ шишийг нягтралтай тариалж, өндөр ургац авах энэхүү нарийн зохицуулалтын технологи нь улс орон даяар эрдэнэ шишийн нэгж талбайн ургацыг нэмэгдүүлэх гол технологи юм гэв.
2019 онд мэргэжилтнүүдийн баг Хорчин дүүрэгт 7500 мү талбайг хамарсан туршилт, жишиг тариалалт хийж, үрийг шууд хураах аргаар хэмжихэд нэг мү талбайгаас 1110.3 килограмм ургац авсан нь тухайн жилд Зүүн хойдын өргөн уудам нутагт бүртгэгдсэн эрдэнэ шишийн хамгийн өндөр ургацын дээд амжилтыг тогтоожээ.
Тариалалтын нягтралыг нэмэгдүүлэх нь тийм ч хэцүү биш. Харин нягтралыг нэмэгдүүлсний дараа ургацыг тогтвортой хадгалах, байгалийн гамшгийг тэсвэрлэх чадварыг сайжруулахын зэрэгцээ өндөр ургац авах нь жинхэнэ сорилт юм. Уламжлалт тариалалтын 4000 ургамлын “аюулгүй хязгаар”-ыг давмагц ургамлууд гэрэл, ус, шим тэжээлийн төлөө илүү их өрсөлдөж, хэт халалт, ган гачиг, салхи, мөндрийн гамшиг тохиолдоход ургац буурах эрсдэл эрс нэмэгддэг. Тариалалтын нягтралыг нэмэгдүүлсний дараа ургамал налж унах, түрүү нь дутуу хөгжих, жижиг түрүү үүсэх зэрэг асуудал гарч, байгалийн гамшгийг тэсвэрлэх чадвар буурдаг. Иймээс эдгээр хязгаарлалтыг нарийн зохицуулалтын аргаар шийдвэрлэх шаардлагатай гэж Ли Шаокүнь хэлэв.
Тунляо хотын Хөдөө аж ахуй, мал аж ахуйн шинжлэх ухааны академийн туршилтын талбай.
Тунляо хот их, дээд сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллагуудтай хамтын ажиллагаагаа гүнзгийрүүлж, “Үндэсний баг + Орон нутгийн баг + Иргэний баг” зэрэг гурван түвшний технологийн хүчийг бүрдүүлжээ. Тариалангийн талбайд өргөн, нарийн эгнээг хослуулсан 80+40 сантиметрийн тариалалтын загварыг голлон нэвтрүүлж, ургамлын бүлгийн зохион байгуулалтыг оновчтой болгосноор агаарын солилцоо болон нарны гэрлийн тусгалыг сайжруулж, эрдэнэ шишийг өндөр нягтралтай тариалах таатай нөхцөл бүрдүүлсэн байна.
Тариалалтын нягтралыг нэмэгдүүлсний дараа ус, бордооны хангамж нь ургацыг тогтвортой байлгах гол хүчин зүйл болдог. Тунляо хот хөрсний өнгөн давхаргад дуслын усалгааны хоолой булж, усалгаа болон бордооны хангамжийг нэгтгэсэн технологийг эрчимтэй хөгжүүлж байна. Хотын хэмжээнд усалгаа, бордооны нэгдсэн систем бүхий тариалангийн талбайн хэмжээ 15 сая мү-д хүрчээ.
Тариалалтын үед суурь бордоог хангалттай хэмжээгээр өгч, үр соёолон жигд ургахад шаардлагатай усыг цаг тухайд нь дуслаар нийлүүлнэ. Иш ургах үед азот, калийн бордоог дуслаар өгч, ургамлын ишийг бэхжүүлэхийн тулд өсөлтийг нь зохицуулан налж унахаас сэргийлнэ. Харин үр боловсрох үед фосфор, калийн бордоог нэмж, азотын бордооны хэрэглээг ургалтын хожуу үе шат руу шилжүүлэн, нэг удаагийн шүршилтээр олон төрлийн өсөлтийг дэмжих бодис хэрэглэж, ургамлыг эрт хөгшрөхөөс хамгаалан үрийн дүүрэлтийг баталгаажуулдаг.
Ухаалаг дуслын усалгааны систем нь хэрэгцээнд үндэслэн ус, бордоог нийлүүлснээр тариалангийн талбайн ус ашиглалтын үр ашгийг 25–30 нэгж хувиар, бордооны ашиглалтын түвшнийг 10–15 нэгж хувиар нэмэгдүүлжээ. Ингэснээр тариалалтын зардлыг бууруулаад зогсохгүй хөдөө аж ахуйн эх үүсвэрээс үүдэлтэй орчны бохирдлыг багасгаж чадна.
Нэг ширхэг үр хэр хол замыг туулж чадах вэ
Чанартай үр бол шигүү тариалалтаар өндөр ургац авах үндэс суурь юм. Нягт тариалалтыг амжилттай хэрэгжүүлэхийн тулд нягтралтай ургах чадвартай, иш нь бат бөх, налж унахад тэсвэртэй, механик аргаар хураахад тохиромжтой сортууд шаардлагатай. Ийм сорт байхгүй бол тариалалтын нягтралыг нэмэгдүүлэх технологийг бодит амьдралд хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй юм.
Тунляо хот гол үзүүлэлтүүдэд үндэслэн орон нутгийн байгаль, цаг агаарын нөхцөлд тохирсон өндөр чансаатай эрдэнэ шишийн 51 сортыг сонгон шалгаруулжээ. Мөн хотын хэмжээнд долоон төрлийн таримал ургамлын 432 шинэ сортыг төвлөрүүлэн танилцуулж, чанартай сортуудыг үйлдвэрлэлд нэвтрүүлэх, ашиглах ажлыг эрчимжүүлж байна.
Эрдэм шинжилгээний ажилтнууд туршилтын талбайд ургамлын сортуудад үнэлгээ, харьцуулалт хийж байна.
Чанартай үрийг зохистой тариалалтын арга технологитой хослуулахаас гадна орчин үеийн хөдөө аж ахуйн машин механизмын дэмжлэг зайлшгүй шаардлагатай.Одоогийн байдлаар Тунляо хотод өндөр хүчин чадалтай, нарийн тохируулгатай 43,400 ширхэг үрлэгч машин ашиглаж байна. Бэйдөү хиймэл дагуулын навигацийн системд суурилсан жолоодлогын туслах төхөөрөмжөөр тоноглогдсон 6926 трактор ажиллаж байгаа бөгөөд Бэйдөү системийн ухаалаг ажиллагаагаар нийт 19.55 сая му талбайд хөдөө аж ахуйн ажил гүйцэтгэжээ. Хотын хэмжээнд тариалангийн газрын хагалгаа, тариалалт, ургац хураалтын нэгдсэн механикжуулалтын түвшин 91.8 хувьд хүрсэн байна. Түүнчлэн хөдөө аж ахуйн ургамал хамгааллын нисгэгчгүй нисэх төхөөрөмжийн тоо 3000-аас давж, ургамал хамгааллын нийт ажиллагааны талбай 10 сая мү-д хүрчээ. Ингэснээр ургамлын өвчин, хортон шавжтай нэгдсэн зохион байгуулалтаар тэмцэх, эм бэлдмэлийг нарийн тунгаар шүрших боломж бүрдэж байна.
Технологийг хэрхэн иргэдийн сэтгэлд хүргэх вэ
Кайлү шянь хошууны Кайлү суурингийн Шяо Чэнци тосгонд байрлах Кайюань тариалангийн ажил (Кайлү) хөдөө аж ахуйн хөгжлийн компанийн 1700 му талбай бүхий жишиг тариалангийн талбай нь нягтралтай тариалалтын технологийг бодит үйлдвэрлэлд нэвтрүүлж буй тод жишээ болж байна. Тус компанийн газар тариалангийн үйл ажиллагаа хариуцсан ерөнхий менежер Лю Шуайгийн танилцуулснаар, энэхүү туршилтын талбайд нэг мү газарт 6000–6500 ширхэг ургамал ургуулж байгаа нь уламжлалт тариалалтын аргаас 2000–2500 ширхгээр илүү юм. Баазын хэмжээнд бүхэлд нь найман эгнээтэй, импортоор оруулж ирсэн нарийн тохируулгатай үрлэгч машин ашиглаж байгаа бөгөөд түүний тариалалтын үр ашиг уламжлалт жижиг оврын үрлэгч машинаас 2– 4 дахин өндөр байна. Хөрсний чийгийн хяналтын төхөөрөмж болон ухаалаг хөдөө аж ахуйн системд тулгуурлан, удирдлагын ажилтнууд гар утсаараа усалгаа, бордооны хангамжийг бүрэн хянах боломжтой болсон. Хөрсний чийгийн хэмжээ тогтоосон хязгаараас доошилмогц усалгааны систем автоматаар ажиллаж, шаардлагатай хэмжээнд хүрмэгц өөрөө зогсдог байна. Уламжлалт арга барилаар нэг хүн хамгийн ихдээ 300– 400 мү талбайг хариуцаж чаддаг байсан бол одоо нэг хүн 1000 мү талбайг арчлан хамгаалах боломжтой болж, хөдөлмөрийн бүтээмж 3– 4 дахин нэмэгджээ. Энэ жил нэг мү талбайгаас 2300 жин ургац авах төлөвтэй байгаа нь уламжлалт тариалалтаас 500–600 жинээр илүү гэж Лю Шуай хэлэв.
Кайлү шяний өндөр стандартын тариалангийн талбайд үрийг шууд хураах комбайн ажиллаж байна.
Тариалалтын технологийг өргөн хүрээнд нэвтрүүлэх үйл явцад орон нутгийн хоршоод технологи болон жижиг тариаланчдыг холбох гүүр болж байна.Тунляо хотын Хүйминь Шэнфэн тариаланчдын мэргэжлийн хоршоодын нэгдлийн зөвлөлийн дарга Ма Жүнчэнь, Чянь Жядянь сууринд 1000 мү талбай бүхий жишиг бүс байгуулж, 10 төрлийн шилдэг сортыг сонгон харьцуулсан туршилт хийжээ. Тоон технологид суурилсан удирдлагын платформын тусламжтайгаар удирдлагын ажилтнууд оффистоо сууж байгаад тариалангийн талбай дахь хөдөө аж ахуйн машин механизмын үр тарих нягтрал, хөдөлгөөний чиглэлийг бодит цаг хугацаанд хянах боломжтой болжээ. Мөн хөрс боловсруулах болон үр тарих ажлын стандартыг алсаас хянаж, зохицуулдаг байна. Стандартын дагуу хөрсийг 30 сантиметрийн гүнд боловсруулж, үрийг хоёр удаа бүрхүүлээр боловсруулан, гэмтсэн үрийг ялгаж авдаг болжээ. Үүний үр дүнд тариаланчдын ашигладаг дөрвөн дугуйт жижиг трактороор үр тарихтай харьцуулахад соёололтын түвшин 5 нэгж хувиар нэмэгдэж, нэг мү талбайд 300 ширхэгээр илүү эрүүл ургамал ургах боломж бүрдсэн байна. Зөвхөн энэ арга хэмжээг хэрэгжүүлснээр нэг мү талбайгаас 150 жин үр тариа нэмж хураах боломжтой болжээ.
Өмнө нь талбайг их хэмжээний усаар үерлүүлэн усалдаг байсан бөгөөд нэг мү газарт жилд 320 шоо метр ус зарцуулдаг байв. Харин хөрсний өнгөн давхаргад дуслын усалгааны хоолой булж ашигласнаар ган гачигтай жил ч нэг мү талбайд ойролцоогоор 220 шоо метр ус зарцуулж байна. Энэ нь өмнөхөөсөө 30 гаруй хувиар ус хэмнэж байгаа хэрэг юм гэж Ма Жүнчэнь усны хэмнэлтийн үр ашгийг тооцоолон тайлбарлав.
Жишиг тариалангийн талбайд ургац бодитоор нэмэгдэж буй нь тариаланчдын эргэлзээг бага багаар арилгаж байна. Чянь Жядянь суурингийн Чяньши Айли тосгоны оршин суугч Шао Чаншүнь газар тариалан эрхэлж буй 40 жилийн хугацаандаа эрдэнэ шишийн тариалалтын арга барил хэрхэн өөрчлөгдөж ирснийг биеэрээ гэрчилжээ.
Одоо дуслын усалгаа болон шигүү тариалалтын технологийг ашигласнаар ургацыг тогтвортой байлгах баталгаа бүрдэж, нэг мү талбайгаас 500–600 жин илүү ургац авах боломжтой болсон гэж Шао Чаншүнь сэтгэл хангалуун ярив. Дуслын усалгааны системийг гар утсаараа алсаас удирдах боломжтой болсон тул усалгаа, бордоо хийхийн тулд өдөр бүр талбай дээрээ сахиж суух шаардлагагүй болжээ. Ингэснээр хөдөлмөр, цаг хугацаа хэмнэхийн зэрэгцээ ургац нэмэгдэж байна.
Технологийг дэлгэрүүлэн нэвтрүүлэх ажил нэг өдрийн дотор амжилтад хүрдэггүй. Анхандаа олон тариаланч «өндөр нягтралтай тариалалт»-д эргэлзэж, ургамлыг хэт шигүү таривал налж унан, ургац буурна гэж болгоомжилж байв.
Түнляо хот тариаланчдад технологийн үр дүнг бодитоор харуулах 100, 1000, 10 мянган мү талбай бүхий олон тооны жишиг тариалангийн бүс байгуулжээ. Мөн газар дээр очиж суралцах, цахим сургалт, түвшин бүрд тохирсон практик сургалтыг зохион байгуулж, өнөөг хүртэл цахим болон танхимын сургалтад нийт 100 мянга гаруй хүн хамрагдаад байна.
Нэг ширхэг эрдэнэ шишийн ургамал хоорондын зайг бага зэрэг өөрчлөхөөс эхлээд хэдэн арван сая мү үржил шимт тариалангийн талбайг хамарсан системийн шинэчлэл хүртэл Түнляо хотын эрдэнэ шишийн «хувьсгал» нь шинжлэх ухаан, технологийн тусламжтайгаар үр тарианы үйлдвэрлэлийг хөгжүүлж буй бодит жишээ юм.
Чанартай үр, хөдөө аж ахуйн машин механизм, усалгаа, бордоо, тоон технологийн удирдлага болон нийгэмчилсэн үйлчилгээний нөөцийг нэгтгэснээр «Өндөр стандартын тариалангийн талбай байгуулах, нэгж талбайн ургацыг нэмэгдүүлэх, үйлчилгээг бэхжүүлэх» гэсэн зарчимд тулгуурласан үр тарианы үйлдвэрлэлийг нэмэгдүүлэх «Түнляо загвар»-ыг бий болгохоор зорьж байна.
Ус хэмнэдэг, өндөр ургацтай, үр ашигтай орчин үеийн хөдөө аж ахуйн 10 сая мү талбай бүхий жишиг бүсэд нэг ширхэг үр, ургамал хоорондын нэг эгнээ зай, нэг удаагийн нарийн тохируулгатай дуслын усалгаа нийлж, шинжлэх ухаан, технологийн дэвшлээр баталгаатай асар их хүчийг бүрдүүлж байна.
Тариалалтын нягтралыг нэмэгдүүлэх нь эцсийн зорилго биш юм. Харин нэгж талбайн ургацын нөөц боломжийг тасралтгүй нээн илрүүлж, тогтвортой ургац авч, тариаланчдын орлогыг нэмэгдүүлэх нь жинхэнэ зорилго билээ. Тунляо хот их, дээд сургууль, эрдэм шинжилгээний байгууллага, үйлдвэрлэлийн салбарын хамтын ажиллагаанд тулгуурласан судалгаа, шинжилгээ, технологийн шинэчлэлийн ажлаа улам гүнзгийрүүлж, лабораторид гарсан судалгааны үр дүнг тариалангийн талбайд нэвтрүүлэн, шинжлэх ухаан, технологийн инновацаар дамжуулан арвин ургац, орлогын өсөлтийн шинэ хөдөлгөгч хүчийг тасралтгүй бий болгож байна.
