6-р сарын 6-нд "Талын түнш-2026" Хятад-Монголын армийн хамтарсан сургалтын сургуулилт Өвөр Монголд өндөрлөв. Энэхүү сургалт нь хууль бус зэвсэгт бүлэглэлүүдийн эсрэг хамтарсан ажиллагаа явуулах, хамтарсан командлал, зохицуулалттай цохилтод төвлөрсөн бодитой сургалтын сургуулилт хийхэд чиглэгдсэн. Зорилго нь харилцан нөхөрлөл, итгэлцлийг гүнзгийрүүлэх, практик хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх, бүс нутгийн энх тайван, тогтвортой байдлыг хамтран хадгалах чадварыг дээшлүүлэх явдал байв.Үүнд ухаалаг тоног төхөөрөмжийг системтэйгээр ашиглах нь онцлох үйл явдал байв. Энэ нь хоёр арми 2024 оноос хойш энэхүү цуврал хамтарсан сургалтын сургуулилтыг хоёр дахь удаагаа зохион байгуулж байгаа бөгөөд энэ нь Хятад-Монголын армийн хамтарсан сургалт хэвийн байдал, институцчилал руу чиглэн хөгжиж, цэргийн хамтын ажиллагааг шинэ түвшинд гаргаж байгааг харуулж байна.
Гадаадын стратегийн судлаачид Хятад-Монголын батлан хамгаалахын хамтын ажиллагааг геополитикийн өрсөлдөөний хүрээнд авч үздэг бөгөөд үүнийг Монголын цэргийн дипломат харилцааны тэнцвэржүүлэгч стратеги гэж үздэг. Энэхүү арга барил нь тоглоомын онолын сэтгэлгээгээр дүүрэн бөгөөд хуучирсан парадигмуудыг баримталдаг төдийгүй холбогдох үнэлгээг төвөгтэй болгодог. Бодит байдал дээр Хятад, Монголын цэргийн харилцаа тогтвортой сайжирч байгаа нь сайн хөршийн найрсаг харилцаа, хоёр улс болон тэдний цэргийн хүчний стратегийн харилцан итгэлцлийг тасралтгүй бэхжүүлэхэд суурилдаг. Одоогийн байдлаар Хятад, Монголын цэрэг арми тэргүүн нарын уулзалт, хамтарсан сургуулилт, сургалт, боловсон хүчний сургалтын чиглэлээр хамтын ажиллагаа мэдэгдэхүйц үр дүнд хүрч байна.
1997 онд "Хятад, Монголын Үндэсний Батлан Хамгаалах Яам хоорондын хамтын ажиллагаа, солилцооны тухай протокол"-д гарын үсэг зурж, хоёр талын цэргийн харилцаа, холбогдох хамтын ажиллагааны хэм хэмжээг албан ёсоор тогтоосон. 2004 онд Хятад, Монголын Үндэсний Батлан Хамгаалах Яамдууд анхны зөвлөлдөх уулзалтаа хийж, батлан хамгаалах, аюулгүй байдлын зөвлөлдөх механизмыг бий болгосон. Түүнээс хойш хоёр улсын харилцан цэргийн итгэлцэл тасралтгүй бэхжиж, батлан хамгаалах харилцаа өргөжин тэлсээр байна. 2009 онд Хятад, Монголын цэрэг арми "Энхийг сахиулах даалгавар-2009" нэртэй хамтарсан энхийг сахиулах сургалтыг зохион байгуулсан нь хоёр улсын цэргийн анхны хамтарсан сургалтын дасгал бөгөөд Хятадын цэргийн хүчин гадаадын цэргийн хүчинтэй энхийг сахиулах чиглэлээр хамтарсан сургалт явуулсан анхны тохиолдол юм.
Стратегийн түншлэл тогтоосны дараа Хятад, Монгол хоёр улс 2013 онд "Хятад, Монголын Засгийн газрууд хоорондын цэрэг-техникийн хамтын ажиллагааны хэлэлцээр"-т гарын үсэг зурсан. Энэхүү хэлэлцээр нь батлан хамгаалах хамтын ажиллагааны түвшинг дээшлүүлэх, Хятад, Монголын стратегийн түншлэлийн хүрээнд цэргийн тоног төхөөрөмжийн технологи, практик туршлага солилцохыг дэмжихэд чухал ач холбогдолтой юм. Үүний зэрэгцээ "Хятад, Монголын стратегийн түншлэлийн дунд болон урт хугацааны хөгжлийн хөтөлбөр"-т батлан хамгаалах, цэргийн технологийн салбарт олон түвшний хамтын ажиллагааг бэхжүүлэх заалтууд багтсан байна.
Хятад, Монголын цэргийн хүчин нь дарга удирдлага нарын харилцаа, ялангуяа 2022 онд "Шинэ эрин үед цогц стратегийн түншлэлийг хөгжүүлэх тухай Хятад, Монголын хамтарсан мэдэгдэл" гарсны дараа хоёр улсын хамтарсан цэргийн сургуулилт, сургалтын давтамж мэдэгдэхүйц нэмэгдсэн. 2024 онд Хятад, Монгол хоёр улс түүхэн дэх хамгийн олон тооны бие бүрэлдэхүүн, техник оролцсон "Талын түнш-2024" хамтарсан армийн сургуулилтыг зохион байгуулсан. Дараа жил нь Хятад, Монголын хилийн хамгаалалтын хүчин "Хилийн хамгаалалтын хамтын ажиллагаа 2025" хамтарсан сургуулилтыг зохион байгуулсан. Хятад, Монгол, Орос улсууд анх удаа "Хилийн бүсэд террорист үйл ажиллагааг хамтран урьдчилан сэргийлэх, тэмцэх" сэдэвт хамтарсан сургуулилт зохион байгуулав.
Хятад, Монголын батлан хамгаалахын харилцааны тогтвортой хөгжлийн хөдөлгөгч хүч нь хоёр улсын хамтын аюулгүй байдлын ашиг сонирхол, харилцан аюулгүй байдлын хэрэгцээ нэмэгдэж байгаад оршино. Нэг талаас, Хятад, Монгол хоёр орон нь эдийн засаг, худалдааны нягт харилцаатай, иргэд хоорондын харилцаа сайжирж, хоёр тал хөгжлийн стратегиа гүнзгий уялдуулж, тээврийн дэд бүтцийн холболтыг эрчимтэй дэмжиж байна. Үүний зэрэгцээ, хоёр улс урт бөгөөд газарзүйн хувьд нарийн төвөгтэй хилтэй тул онцгой байдал, улс дамнасан гэмт хэрэг зэрэг янз бүрийн аюулгүй байдлын эрсдэлийг бий болгодог. Нөгөө нь, Хятадын хувьд хойд хил нь хүрээлэн буй орчны аюулгүй байдлын орчинд тогтворжуулах үүрэг гүйцэтгэдэг бөгөөд Хятад, Монголын батлан хамгаалахын хамтын ажиллагааг энэхүү стратегийн хүрээнд авч үзэх хэрэгтэй. Орон нутгийн үүднээс авч үзвэл, Өвөр Монгол нь эх орны хойд хилийн аюулгүй байдал, тогтвортой байдлын хамгаалалт болж, үндэсний аюулгүй байдал, тогтвортой байдлын ерөнхий байдалд маш чухал байр суурь эзэлдэг. Үүний дагуу Хятад, Монгол хоёр талын аюулгүй байдлын хамтын ажиллагааг бэхжүүлж, хилийн аюулгүй байдлын аюул заналхийлэлд хамтран хариу арга хэмжээ авах чадавхаа сайжруулж, хамтарсан хилийн хяналтыг явуулах шаардлагатай бөгөөд энэ нь зэвсэгт хүчний хоорондын хамтарсан дасгал сургуулилт, сургалтыг хэвийн болгох, институцчлэхийг дэмждэг.
Монгол Улс нь Хятад улстай хуурай газрын хамгийн урт хилтэй хөршийн хувьд хоёр улсын хооронд стратегийн харилцан итгэлцлийг бэхжүүлж, цэргийн солилцооны механизмыг бий болгох нь бүс нутгийн аюулгүй байдалд чухал ач холбогдолтой практик үр дагавартай. Ази, Номхон далайн бүс нутаг нь их гүрнүүдийн өрсөлдөөний төв цэг болж, олон улсын тодорхойгүй нөхцөл байдал мэдэгдэхүйц нэмэгдэж байгаа юм. Үүнийг харгалзан үзвэл дэлхийн аюулгүй байдлын засаглалын түвшинд Хятад, Монгол хоёр улс өргөн хүрээтэй нийтлэг ашиг сонирхолтой бөгөөд нийтлэг ойлголт бий болгох бат бөх үндэс суурьтай. Хятад улс нийтлэг, цогц, хамтын ажиллагаатай, тогтвортой аюулгүй байдлын үзэл баримтлалыг санал болгож, дэлхийн аюулгүй байдлын санаачилгыг хэрэгжүүлж, хамтын аюулгүй байдалд суурилсан, нийтлэг ойлголтод хүрэх зөвлөлдөх зэрэг Азийн аюулгүй байдлын загварыг бий болгоно. Хятад, Монгол хоёр орон зарчмуудад үндэслэн солилцоо, практик хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлж, илүү шударга, тэгш олон улсын дэг журмыг хөгжүүлэхийг хамтран дэмжиж чадна. Ирээдүйд хоёр талын хамтарсан цэргийн сургуулилт, сургалтын үр дүнд аюулгүй байдлын салбарын хамтын ажиллагаа улам гүнзгийрч, хамтын ажиллагааны цар хүрээ өргөжиж, улмаар Хятад, Монголын хувь заяаны нэгдмэл цогц байгуулах , бүс нутгийн энх тайван, тогтвортой байдлыг хадгалахад тасралтгүй эерэг хүч хангах болно.
/Зохиогч: Ли Чао – ӨМӨЗО-ны Нийгмийн Шинжлэх Ухааны Хүрээлэнгийн “Бүс ба Зам" судалгааны газрын дэд судлаач/
