ХКН-ын Төв Хорооны Улс төрийн товчооны гишүүн, Хятадын Гадаад хэргийн сайд Ван И 2026 оны 06-р сарын 13-наас 15-ны өдрүүдэд Монгол Улсад айлчлах үеэр хоёр тал бие биенийхээ гол ашиг сонирхол, гол анхаарал хандуулж буй асуудлыг хүндэтгэж, дэмжиж байгаагаа дахин дахин онцолж, Хятад, Монголын харилцааны ач холбогдлыг дахин нотолж, хоёр орны стратегийн харилцан итгэлцлийн суурийг тасралтгүй бэхжүүлж ирсэн.
Монгол Улс олон чиглэлтэй, томоохон гүрнүүдтэй тэнцвэртэй байдлаар гадаад бодлогоо баримталдаг. Сүүлийн жилүүдэд геополитикийн хувьд чухал ач холбогдолтой орны хувьд Монгол Улс олон улсын тавцанд маш идэвхтэй оролцож байна. Европ, Төв Азитай анх удаа стратегийн түншлэл тогтоогоод зогсохгүй Төв Ази, Зүүн Өмнөд Азийн орнуудтай харилцаагаа хурдацтай хөгжүүлж, НҮБ-ын бүх гишүүн орнуудтай дипломат харилцаа тогтоох зорилгодоо хүрсэн. Энэ үйл явцад Монгол Улсын "гуравдагч хөрш"-ийн бодлого олон улсын анхаарлыг байнга татаж, хөрш орнуудын нөлөөллийг тэнцвэржүүлэх хэрэгсэл гэж тайлбарлагдаж ирсэн. Ялангуяа зарим орны хэрэгжүүлж буй Энэтхэг-Номхон далайн стратегиуд нь уламжлалт хүчний тэнцвэрийн сэтгэлгээгээр хязгаарлагдаж, бүс нутгийн сөргөлдөөнийг өдөөж, эвслийн сөргөлдөөнийг бий болгодог бөгөөд Хятад улс урьдчилан сэргийлэх зорилтот бүс болдог. Тиймээс Монгол Улс эдгээр орнуудын геополитикийн байршилд хэрхэн хариу үйлдэл үзүүлэх нь хөрш орнуудын анхаарлыг татаж, нийгэмд ширүүн маргаан өрнүүлэх нь дамжиггүй.
Үүнтэй холбогдуулан “Хятад, Монголын Гадаад хэргийн сайд нарын уулзалтын хамтарсан хэвлэлийн мэдээ”-нд хоёр тал бие биенийхээ эсрэг ямар ч цэргийн болон улс төрийн холбоонд оролцохгүй, гуравдагч орнуудтай нөгөө улсын бүрэн эрх, аюулгүй байдалд хор хөнөөл учруулах гэрээ байгуулахгүй, гуравдагч орнуудад өөрийн нутаг дэвсгэрийг ашиглан нөгөө улсын бүрэн эрх, аюулгүй байдалд хор хөнөөл учруулахыг зөвшөөрөхгүй гэдгээ дахин нотолсон. Монгол Улс "Тайванийн тусгаар тогтнолыг" эсэргүүцэж, Хятадын энх тайвнаар нэгдэхийг дэмжиж, Төвд, Хонконг, Шиньжаантай холбоотой асуудлууд бол Хятадын дотоод хэрэг гэж үзэж байгаагаа дахин илэрхийлэв. Чухамдаа "Хятад, Монголын хооронд сайн хөршийн харилцаа, харилцан итгэлцлийн түншлэл тогтоох тухай хамтарсан мэдэгдэл", "Хятад, Монголын хооронд стратегийн түншлэл тогтоох тухай хамтарсан мэдэгдэл", "Хятад, Монголын хооронд иж бүрэн стратегийн түншлэл тогтоох, хөгжүүлэх тухай хамтарсан тунхаглал" нь дээр дурдсан агуулгыг агуулж, Хятад, Монголын хооронд харилцан итгэлцэл, харилцан дэмжлэгийн тулгын чулуу юм. Цаашилбал, 2022 оны "Шинэ эрин үед иж бүрэн стратегийн түншлэлийг урагшлуулах тухай Хятад, Монголын хамтарсан мэдэгдэл"-д хоёр улс бие биенийхээ үндсэн ашиг сонирхлыг тууштай дэмжиж байгаагаа улам онцолсон.
Хятад, Монгол хоёр орон нь уул, ус, гол мөрнөөр холбогдсон бөгөөд соёлын нягт холбоотой гэдгийг тэмдэглэх нь зүйтэй бөгөөд хоёр тал бие биедээ чин сэтгэлээсээ хандах ёстой. Бие биенийхээ гол ашиг сонирхлыг харилцан хүндэтгэх нь хоёр орны нийтлэг ашиг сонирхлыг хамгаалах үндсэн үндэслэл бөгөөд зайлшгүй нөхцөл юм. Олон улсын нөхцөл байдал эгзэгтэй, тогтворгүй байгаа энэ үед Хятад, Монголын харилцааны гол шугамыг тодорхой болгосноор стратегийн сэжиглэлээс зайлсхийж, анхаарал сарниулах хүчин зүйлсийг арилгах боломжтой. Энэ нь хоёр улс найрсаг хамтын ажиллагааны ерөнхий чиглэлийг ойлгоход, хоёр талын харилцааны тогтвортой байдлыг бэхжүүлэхэд, бусад улс орнууд Хятад, Монголын хоёр талын харилцааны эсрэг геополитик, үзэл суртлын сөргөлдөөнийг ашиглахаас урьдчилан сэргийлэхэд тусалж, улмаар Хятад, Монголын иж бүрэн стратегийн түншлэлийн эрүүл хөгжлийг баталгаажуулна.
Хятад, Монголын харилцааны хөгжлийн чухал үе шатанд Хятадын Гадаад хэргийн сайд Ван Игийн айлчлал чухал цаг үед тохиож байна. Худалдаа, эдийн засгийн хувьд Хятад улс одоогоор Монгол Улсын эдийн засгийн өсөлтөд 60 хувийн хувь нэмэр оруулж байна. Хоёр улсын худалдаа тогтвортой хэвээр байгаа бөгөөд Хятад, Монголын төрийн тэргүүнүүдийн тохиролцсон 20 тэрбум ам.долларын хоёр талын худалдааны зорилт энэ онд биелнэ гэж найдаж байна. Дэд бүтцийн холболтын хувьд Хятад, Монгол Улс нь хил дамнасан шинэ тээврийн төв байгуулж, Ганцмод–Гашуунсухайт төмөр замыг барьж байгаа бөгөөд өнгөрсөн сард албан ёсоор гүүрэн зам тавих үе шатанд орсон. Энэ нь хоёр улсын хооронд бараг 70 жилийн дараа дахин баригдаж буй хоёр дахь хил дамнасан төмөр зам бөгөөд уг төмөр зам ашиглалтад орсноор Хятад, Монголын хил дамнасан ложистикийг улам бүр хялбарчлах болно. Үүний зэрэгцээ, Хятадын аж ахуйн нэгжүүдийн хэрэгжүүлсэн Монгол Улсын Чойр–Замын-Үүд чиглэлийн тусгай зориулалтын хурдны замын төсөл саяхан баригдаж эхэлсэн. Монгол Улсын импортын барааны 80 хувь, экспортын барааны 20 хувь нь Чойр–Замын-Үүд шугамаар тээвэрлэгддэг бөгөөд одоо байгаа авто замууд ачаалал ихтэй байгаа юм. Энэхүү тусгай зориулалтын хурдны зам ашиглалтад орсны дараа Хятад, Монголын бүс нутгийн эдийн засгийн хөгжлийг ахиулахад чухал ач холбогдолтой юм. Түүнчлэн Хятад улс Монгол Улсын ард түмний амьжиргааг үргэлж дэмжиж ирсэн. Өнгөрсөн онд Хятад улс Монгол Улсын гэр хорооллыг шинэчлэх төсөлд тусалж, амжилттай дуусгаж хүлээлгэн өгсөн. Хятадын Гадаад хэргийн сайд Ван И Монгол Улсад айлчлах үеэрээ БНХАУ-ын Экспорт-Импортын банкны санхүүжилтээр баригдсан Улаанбаатар хотын шинэ төв цэвэрлэх байгууламжийн нээлтийн ёслолд оролцов. "Бүс ба Зам" санаачилгын хүрээнд Хятад, Монгол хоёр орны ажил хэрэгч хамтын ажиллагааны амьжиргааг нэмэгдүүлэх чухал төсөл болохын хувьд шинэ төв цэвэрлэх байгууламж нь хуучин станцынхаа бохир цэвэрлэх хүчин чадлаас хоёр дахин их юм. Энэ нь Монгол Улсын хүн амын бараг тал хувьд үйлчилж, Улаанбаатар хотын усны орчны чанарыг эрс сайжруулах болно.
Ирээдүйд Хятад, Монгол хоёр орон "Бүс ба Зам" болон "Тал нутгийн зам" санаачилгын хүрээнд хөгжлийн стратегийн уялдаа холбоог бэхжүүлж, чанартай төслүүдийг ахиулах эрмэлзэлтэй байна. Тэд ашигт малтмал, эрчим хүч, харилцан холболт, дэд бүтэц зэрэг уламжлалт салбарт хамтын ажиллагаагаа өргөжүүлэхээс гадна хамтын ажиллагааны шинэ онцлох чиглэлүүдийг бий болгоно. 2026 онд НҮБ-ын Цөлжилттэй тэмцэх конвенцын талуудын 17 дугаар бага хурлыг Монгол Улс зохион байгуулах бөгөөд Монгол Улс өмнө нь “Бүс ба Зам” санаачилгын хүрээнд олон улсын ногоон хөгжлийн холбоонд нэгдэн орсон билээ. Хоёр тал үүнийг экологийн засаглал, уур амьсгалын өөрчлөлтийн эсрэг хариу арга хэмжээ, цэвэр эрчим хүч, ногоон ашигт малтмал зэрэг ногоон хөгжлийн гол салбаруудын хүрээнд харилцан ашигтай хамтын ажиллагаагаа гүнзгийрүүлэх, өргөжүүлэх боломж болгон ашиглах боломжтой.
/Зохиогч: Ли Чао – ӨМӨЗО-ны Нийгмийн Шинжлэх Ухааны Хүрээлэнгийн “Бүс ба Зам" судалгааны газрын дэд судлаач/
