Өмнөх үг:
Хятадын арвин ургац нь зөвхөн тус улсын ард түмэнд төдийгүй дэлхийн бусад улс орны хүн амд ч үр өгөөжөө өгдөг.
Хятад, Монголын хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүний худалдааны чухал гарц болох Эрээн хотын гаалийн газрын статистик мэдээгээр, 2026 оны эхний гурван улиралд тус боомтоор нийт 152.4 мянган тонн жимс, хүнсний ногоо экспортолж, экспортын үнийн дүн 385.7 сая юаньд хүрчээ. Өнгөрсөн оны мөн үетэй харьцуулахад экспортын хэмжээ 13.75 хувь, үнийн дүн 50.64 хувиар өссөн байна. Ийнхүү Хятадад үйлдвэрлэсэн шинэ жимс, хүнсний ногоо гаалийн бүрдүүлэлтээр шуурхай нэвтэрч, Монгол Улсын хүнсний хангамжид хувь нэмэр оруулж байна.
Монголын иргэдийн Хятадын туршлагатай танилцах, арвин ургацын талаар илүү ихийг мэдэх хүсэлтийг харгалзан Өвөр Монголын Олон улсын мэдээллийн төвийн сэтгүүлчид Хятадын IX Ургацын баярыг тохиолдуулан Монгол Улсын нийгмийн олон салбарын төлөөлөлтэй цахимаар холбогдон ярилцлага авлаа. Тэд хөдөө аж ахуйн салбарын асуудлаар санал бодлоо солилцлоо.
Хятадын ургац хураалт нь Монголын хүнсний зах зээлтэй хэрхэн холбогдож байгааг эргэцүүлэх боломж юм
Н.Цолмонбаатар / МУИС-ийн Сэтгүүл зүй, олон нийтийн харилцааны тэнхимийн магистрант, “News” агентлагийн сэтгүүлч /
Хятадын Ургацын баяр нь газар тариаланчдын хөдөлмөр, хүнсний үйлдвэрлэлийн ач холбогдлыг онцолдог. Харин Монголын хувьд энэ нь хөрш орны ургац манай хүнсний зах зээлтэй хэрхэн холбогдож байгааг эргэцүүлэх боломж юм. Хятадын газар тариалан Монголын хүнсний хэрэгцээг хангахад тодорхой үүрэг гүйцэтгэж байгаа ч нийлүүлэлтийн тогтвортой байдал, дотоодын үйлдвэрлэгчдийн өрсөлдөх чадвар, хүнсний аюулгүй байдлыг хангах нь Монгол Улсын өөрийн үйлдвэрлэл, хадгалалт, боловсруулалтын чадавхтай салшгүй холбоотой.
Намрын улиралд Хятадын тариалангийн бүс нутгуудад ургац хураалт ид өрнөдөг. Тариаланчдын бүтэн жилийн хөдөлмөрийн үр шимийг тэмдэглэдэг Ургацын баяр нь хөдөө аж ахуйн салбарын төдийгүй хүнсний үйлдвэрлэл, хангамжийн ач холбогдлыг харуулдаг онцлогтой. Монгол Улсын хувьд энэ сэдэв хөрш орны соёл, уламжлалаар хязгаарлагдахгүй. Учир нь Хятадын газар тариалангийн бүтээгдэхүүн манай зах зээлд нийлүүлэгдэж, иргэдийн хүнсний хэрэглээ, сонголт болон дотоодын үйлдвэрлэгчдийн өрсөлдөх орчинд нөлөөлдөг.
Хятадын тариалал
Монголын зах зээлд Хятадаас нийлүүлдэг төмс, сонгино, байцаа, лууван, алим, жүрж, банана зэрэг бүтээгдэхүүн түгээмэл байдаг. Эдгээр нь хилээр нэвтэрч, бөөний худалдаа, зах, дэлгүүрээр дамжин хэрэглэгчдэд хүрдэг. Ингэснээр хэрэглэгчид олон төрлийн жимс, хүнсний ногоог жилийн турш худалдан авах боломжтой болдог. Гэвч бүтээгдэхүүн тариалсан газраасаа Монголын хэрэглэгчдэд хүрэх хүртэл ургац хураалт, хадгалалт, тээвэрлэлт, хил гаалийн хяналт зэрэг олон үе шатыг дамждаг.
Тиймээс Хятадын газар тариалангийн нөхцөл байдал Монголын хүнсний нийлүүлэлттэй шууд холбогдоно. Тухайлбал, тариалангийн бүс нутгуудад ургац хэр гарсан, бүтээгдэхүүнийг хэр удаан хадгалах боломжтой, тээвэрлэлт ямар нөхцөлтэй байгаагаас Монголд нийлүүлэх бүтээгдэхүүний хэмжээ, хугацаа шалтгаалж болно. Харин энэ нь хүнсний жижиглэнгийн үнэд хэрхэн нөлөөлж байгааг тодорхойлохын тулд импортын хэмжээ, зах зээлийн үнэ болон дотоодын ургацын мэдээллийг харьцуулан судлах шаардлагатай.
Монголын хүнсний зах
Хятадаас Монгол руу чиглэсэн хүнсний худалдаанд Эрээн хот чухал зангилааны нэг болдог. Тус хотод төвлөрсөн худалдаа, тээврийн компаниуд Хятадын өөр өөр бүс нутгаас бүтээгдэхүүн татан авч, Монголын зах зээлд нийлүүлдэг. Энэ үйл явцад Монголын тээврийн компани, жолооч нар оролцож, бүтээгдэхүүнийг хилээс нааш тээвэрлэн хүргэдэг. Газар тариалангийн бүтээгдэхүүний худалдаа нь зөвхөн хоёр улсын тариаланч, худалдан авагчдын харилцаагаар хязгаарлагдахгүй, тээвэр, агуулах, бөөний болон жижиглэн худалдааны салбартай холбогддог.
Гэхдээ импортын хүнсний бүтээгдэхүүний нөлөөг зөвхөн хүртээмж, сонголтоор хэмжих боломжгүй. Импортын бүтээгдэхүүн дотоодын тариаланчдын ургуулсан ногоотой нэг зах зээлд өрсөлддөг. Энэ өрсөлдөөнд бүтээгдэхүүний үнэ, чанар, хадгалалтын хугацаа, тээврийн зардал, борлуулалтын нөхцөл зэрэг олон хүчин зүйл нөлөөлнө. Иймээс импортын бүтээгдэхүүн дотоодын үйлдвэрлэгчдэд ямар боломж, сорилт бий болгож байгааг бодит тоо баримт, зах зээлийн судалгаанд тулгуурлан үнэлэх нь чухал.
Монгол Улс өөрийн хөрс, цаг уурын нөхцөлд тохирсон хүнсний ногоо тариалдаг ч ургацын улирлаас бусад үед дотоодын бүтээгдэхүүний нийлүүлэлтийг тогтвортой хадгалах асуудал бий. Ургацаа хураасны дараа бүтээгдэхүүнийг чанар алдагдуулахгүй хадгалах, боловсруулах, жилийн турш зах зээлд нийлүүлэх боломж хязгаарлагдвал импортын хэрэгцээ нэмэгдэх нөхцөл үүсдэг.
